TongQuat.comTổng Quát
Địa lý thế giới

Thủ đô hay bị nhầm với thành phố lớn nhất: 15 câu hỏi có giải thích

Canberra hay Sydney, Ottawa hay Toronto, Ankara hay Istanbul: 15 câu hỏi về thủ đô hay bị nhầm trên thế giới, kèm lý do vì sao chọn thành phố đó.

Early morning view over West Lake in Hanoi from a quiet rooftop terrace, a person seen from behind holding a coffee cup, city skyline in soft haze

Nhiều quốc gia không đặt thủ đô ở thành phố lớn nhất hay nổi tiếng nhất của mình: thủ đô Úc là Canberra chứ không phải Sydney, thủ đô Canada là Ottawa chứ không phải Toronto, thủ đô Thổ Nhĩ Kỳ là Ankara chứ không phải Istanbul. Lý do thường là một thoả hiệp chính trị, một quyết định dời đô để phát triển vùng mới, hoặc một kinh đô cũ gắn với chế độ đã qua.

Bộ 15 câu dưới đây gom những thủ đô hay bị trả lời nhầm nhất, kèm câu chuyện vì sao thành phố ấy được chọn. Những trường hợp đặc biệt, như nước có hai hay ba thủ đô, hoặc nước đang trong quá trình dời đô, được nói rõ để bạn biết câu nào có một đáp án và câu nào cần thêm điều kiện.

Thủ đô được chọn để thoả hiệp giữa hai thành phố lớn

Câu 1. Thủ đô của Úc là thành phố nào?

Đáp án: Canberra.

Khi các thuộc địa Úc hợp thành liên bang năm 1901, Sydney và Melbourne đều muốn làm thủ đô. Hiến pháp chọn cách dung hoà: thủ đô phải nằm trong bang New South Wales (bang của Sydney) nhưng cách Sydney ít nhất 100 dặm. Canberra được quy hoạch mới hoàn toàn theo phương án đoạt giải cuộc thi quy hoạch của hai kiến trúc sư người Mỹ Walter Burley Griffin và Marion Mahony Griffin. Trong lúc chờ xây, Quốc hội họp ở Melbourne, tới năm 1927 mới chuyển về Canberra.

Câu 2. Thủ đô của Canada là thành phố nào?

Đáp án: Ottawa, thuộc tỉnh Ontario.

Năm 1857, Nữ hoàng Victoria được đề nghị chọn thủ đô cho Tỉnh Canada khi đó, giữa các ứng viên như Toronto, Montreal, Quebec và Kingston. Ottawa được chọn một phần vì nằm trên ranh giới giữa vùng nói tiếng Anh và vùng nói tiếng Pháp, và cách xa biên giới Mỹ hơn nên dễ phòng thủ. Toronto là thành phố lớn nhất Canada, còn Montreal là thành phố lớn nói tiếng Pháp.

Câu 3. Thủ đô của Hoa Kỳ là thành phố nào?

Đáp án: Washington, D.C., không thuộc bang nào mà là một đặc khu liên bang.

Chữ D.C. viết tắt của District of Columbia. Vị trí được chọn bên sông Potomac vào cuối thế kỷ 18 như một thoả hiệp giữa các bang miền bắc và miền nam. Chính phủ liên bang chuyển về đây năm 1800. New York là thành phố lớn nhất và từng là nơi Quốc hội họp vào những năm đầu lập quốc, nên hay bị nhầm là thủ đô.

Dời đô để xây một thành phố mới

Câu 4. Thủ đô của Brazil là thành phố nào?

Đáp án: Brasília, khánh thành năm 1960; trước đó thủ đô là Rio de Janeiro.

Ý tưởng dời đô vào nội địa đã có từ thế kỷ 19, nhằm phát triển vùng trung tâm còn thưa dân. Dưới thời Tổng thống Juscelino Kubitschek, Brasília được xây gần như từ con số không trong vài năm, theo quy hoạch của Lúcio Costa và kiến trúc của Oscar Niemeyer. Mặt bằng thành phố nhìn từ trên cao thường được so với hình một chiếc máy bay hoặc con chim sải cánh. São Paulo là thành phố lớn nhất Brazil.

Câu 5. Thủ đô của Nigeria là thành phố nào?

Đáp án: Abuja, chính thức thay Lagos từ năm 1991.

Abuja được quy hoạch ở vị trí gần giữa lãnh thổ, được xem là trung lập hơn giữa các vùng và các nhóm dân tộc lớn của Nigeria. Lagos, thành phố cảng ven biển phía tây nam, vẫn là trung tâm kinh tế và là đô thị lớn nhất nước. Việc dời đô cũng giảm bớt áp lực cho Lagos vốn đã quá tải.

Câu 6. Thủ đô của Pakistan là thành phố nào?

Đáp án: Islamabad, được xây mới từ thập niên 1960 để thay Karachi.

Karachi, thành phố cảng ở phía nam, là thủ đô đầu tiên sau khi Pakistan ra đời năm 1947. Chính phủ quyết định xây thủ đô mới ở phía bắc, gần vùng đồi chân dãy Himalaya, có khí hậu dễ chịu hơn và gần các vùng chiến lược. Trong thời gian Islamabad đang xây, thành phố Rawalpindi kế bên làm thủ đô tạm. Karachi đến nay vẫn là thành phố lớn nhất và là trung tâm thương mại của Pakistan.

Câu 7. Thủ đô của Myanmar là thành phố nào?

Đáp án: Naypyidaw (Nay Pyi Taw), thay Yangon từ giữa thập niên 2000.

Việc dời đô được công bố cuối năm 2005, thành phố nhận tên Naypyidaw năm 2006. Naypyidaw nằm ở miền trung, giữa Yangon và Mandalay, nổi tiếng với những đại lộ rất rộng và vắng. Yangon (trước đây quen gọi là Rangoon) vẫn là thành phố lớn nhất và là trung tâm kinh tế. Nhiều sách cũ còn ghi Yangon là thủ đô, nên khi đọc tài liệu bạn cần để ý năm xuất bản.

Câu 8. Thủ đô của Kazakhstan là thành phố nào?

Đáp án: Astana.

Năm 1997, Kazakhstan chuyển thủ đô từ Almaty ở góc đông nam lên thành phố Akmola ở vùng trung bắc; năm 1998 thành phố đổi tên thành Astana, nghĩa là "thủ đô" trong tiếng Kazakh. Năm 2019 thành phố được đổi tên Nur-Sultan, rồi năm 2022 trở lại tên Astana. Vì đổi tên nhiều lần trong thời gian ngắn, cùng một thành phố xuất hiện dưới ba tên trong các tài liệu khác nhau. Almaty vẫn là thành phố lớn nhất.

Kinh đô cũ và thủ đô mới

Câu 9. Thủ đô của Thổ Nhĩ Kỳ là thành phố nào?

Đáp án: Ankara, từ năm 1923.

Istanbul (trước đó là Constantinople) là kinh đô của Đế quốc Byzantine rồi Đế quốc Ottoman trong nhiều thế kỷ. Khi nước Cộng hoà Thổ Nhĩ Kỳ thành lập năm 1923, Mustafa Kemal Atatürk chọn Ankara ở giữa cao nguyên Anatolia, nơi từng là trung tâm của cuộc chiến giành độc lập, để làm thủ đô mới, tách biệt với kinh đô của đế quốc cũ. Istanbul vẫn là thành phố lớn nhất, trung tâm kinh tế và văn hoá.

Câu 10. Thủ đô của New Zealand là thành phố nào?

Đáp án: Wellington, từ năm 1865; trước đó là Auckland.

Wellington nằm ở cực nam đảo Bắc, gần trung tâm của hai đảo chính hơn Auckland, nên thuận cho việc cai quản cả đảo Nam lẫn đảo Bắc. Wellington nổi tiếng nhiều gió vì nằm cạnh eo biển Cook, nơi gió bị dồn qua lối hẹp giữa hai đảo. Auckland vẫn là thành phố lớn nhất New Zealand.

Câu 11. Thủ đô của Maroc là thành phố nào?

Đáp án: Rabat.

Casablanca là thành phố lớn nhất và là trung tâm kinh tế của Maroc, lại nổi tiếng nhờ bộ phim cùng tên, nên hay bị nhầm là thủ đô. Rabat nằm ven Đại Tây Dương, là nơi đặt hoàng cung và các cơ quan chính phủ. Trong lịch sử, Maroc từng có nhiều kinh đô khác như Fes, Marrakesh và Meknes, gọi chung là các thành phố hoàng gia.

Những nước có hơn một thủ đô hoặc thủ đô đặc biệt

Câu 12. Nam Phi có mấy thủ đô?

Đáp án: ba: Pretoria (hành pháp), Cape Town (lập pháp) và Bloemfontein (tư pháp).

Cách chia này có từ khi Liên bang Nam Phi thành lập năm 1910 bằng việc hợp nhất các thuộc địa, như một thoả hiệp giữa các vùng: mỗi vùng giữ một phần chức năng của nhà nước. Chính phủ làm việc ở Pretoria, Quốc hội họp ở Cape Town, Toà án Tối cao Phúc thẩm đặt ở Bloemfontein. Johannesburg là thành phố lớn nhất nhưng không phải thủ đô.

Câu 13. Thủ đô của Hà Lan là Amsterdam hay The Hague?

Đáp án: theo hiến pháp, thủ đô là Amsterdam; nhưng chính phủ, quốc hội và nơi làm việc của nhà vua đặt ở The Hague (Den Haag).

Đây là một trường hợp hiếm: thủ đô chính thức và nơi đặt bộ máy nhà nước là hai thành phố khác nhau. Nhà vua tuyên thệ nhậm chức ở Amsterdam, nhưng công việc hằng ngày của nhà nước diễn ra ở The Hague. The Hague cũng là nơi đặt Toà án Công lý Quốc tế của Liên Hợp Quốc.

Câu 14. Thủ đô của Bolivia là thành phố nào?

Đáp án: Sucre là thủ đô theo hiến pháp, còn La Paz là nơi đặt chính phủ và quốc hội.

Sucre là nơi tuyên bố độc lập năm 1825 và đặt Toà án Tối cao. Sau một cuộc nội chiến cuối thế kỷ 19, chính phủ chuyển về La Paz và ở lại từ đó. La Paz nằm ở độ cao khoảng 3.600 mét, thường được gọi là thủ đô hành chính cao nhất thế giới. Khi trả lời câu này, cách đầy đủ nhất là nêu cả hai thành phố.

Câu 15. Thủ đô của Thuỵ Sĩ là thành phố nào?

Đáp án: Bern, gọi chính thức là "thành phố liên bang"; hiến pháp Thuỵ Sĩ không dùng chữ thủ đô.

Thuỵ Sĩ là liên bang các bang (canton) có quyền tự quản rất lớn, nên khi nhà nước liên bang ra đời năm 1848, người ta tránh đặt một "thủ đô" đứng trên các bang. Bern được chọn làm nơi đặt chính phủ và quốc hội, một phần vì nằm giữa vùng nói tiếng Đức và vùng nói tiếng Pháp. Zürich là thành phố lớn nhất, Geneva nổi tiếng nhờ các tổ chức quốc tế, nên cả hai hay bị nhầm là thủ đô.

Bảng ôn nhanh: thủ đô và thành phố hay bị nhầm

Bảng xếp cạnh nhau thủ đô và thành phố mà người ta hay đoán nhầm, cùng lý do ngắn gọn:

Quốc giaThủ đôHay bị nhầm vớiLý do chính
ÚcCanberraSydney, MelbourneThoả hiệp giữa hai thành phố lớn
CanadaOttawaToronto, MontrealNằm giữa vùng nói tiếng Anh và tiếng Pháp
Hoa KỳWashington, D.C.New YorkĐặc khu liên bang, thoả hiệp bắc – nam
BrazilBrasíliaRio de Janeiro, São PauloDời vào nội địa năm 1960
Thổ Nhĩ KỳAnkaraIstanbulThủ đô của nước cộng hoà mới năm 1923
NigeriaAbujaLagosThủ đô mới ở giữa lãnh thổ, từ 1991
MyanmarNaypyidawYangonDời đô giữa thập niên 2000
Nam PhiPretoria, Cape Town, BloemfonteinJohannesburgBa thủ đô cho ba nhánh quyền lực
Thuỵ SĩBern (thành phố liên bang)Zürich, GenevaLiên bang tránh đặt thủ đô trên các bang

Nhìn cả bảng sẽ thấy một quy luật: thành phố hay bị nhầm thường là cảng biển hoặc trung tâm thương mại lâu đời, còn thủ đô thường là thành phố được chọn vì vị trí trung lập, ở giữa lãnh thổ, hoặc được xây mới cho một giai đoạn mới của đất nước.

Những trường hợp cần kiểm thông tin mới nhất

Phần lớn câu trong bài có đáp án ổn định. Tuy vậy, vẫn có vài trường hợp đặc biệt bạn nên biết để khỏi trả lời quá chắc chắn:

  • Indonesia đã thông qua luật dời thủ đô từ Jakarta sang Nusantara trên đảo Borneo năm 2022. Việc chuyển được làm theo từng giai đoạn, nên với câu hỏi này bạn cần kiểm thông tin hiện hành trước khi trả lời chắc.
  • Malaysia có thủ đô là Kuala Lumpur, nhưng phần lớn các cơ quan chính phủ đã chuyển sang Putrajaya, một trung tâm hành chính được xây mới gần đó.
  • Sri Lanka có thủ đô lập pháp là Sri Jayawardenepura Kotte, ngay sát Colombo; Colombo là thành phố lớn nhất và trung tâm thương mại.
  • Bờ Biển Ngà có thủ đô chính thức là Yamoussoukro, nhưng phần lớn hoạt động kinh tế và nhiều cơ quan vẫn ở Abidjan.
  • Tanzania chọn Dodoma làm thủ đô, còn Dar es Salaam là thành phố lớn nhất; các cơ quan được chuyển dần về Dodoma qua nhiều năm.

Mẹo chung: khi một câu hỏi về thủ đô có đáp án "đáng ngờ dễ dàng", hãy nghĩ tới ba khả năng: thành phố lớn nhất không phải thủ đô, nước có hơn một thủ đô, hoặc thủ đô vừa dời hay đổi tên. Biết ba khả năng ấy là tránh được gần hết các câu bẫy.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao nhiều nước chọn xây thủ đô mới thay vì dùng thành phố lớn sẵn có?

Các lý do hay gặp là tránh để một vùng hay một thành phố lấn át phần còn lại, phát triển vùng nội địa thưa dân, giảm tải cho đô thị quá đông, hoặc tạo biểu tượng cho một giai đoạn mới của đất nước như Ankara năm 1923.

Thủ đô có nhất thiết phải là nơi đặt chính phủ không?

Thông thường là có, nhưng không bắt buộc. Hà Lan và Bolivia là ví dụ thủ đô hiến định khác với nơi chính phủ làm việc. Vì vậy khi hỏi chặt chẽ, người ta phân biệt thủ đô chính thức với nơi đặt chính phủ.

Thủ đô nào nằm cao nhất thế giới?

Nếu tính nơi đặt chính phủ thì La Paz của Bolivia, ở độ cao khoảng 3.600 mét. Nếu chỉ tính thủ đô chính thức thì thường được nêu là Quito của Ecuador, ở độ cao khoảng 2.850 mét, vì Sucre thấp hơn Quito.

Việt Nam từng có những kinh đô nào trước Hà Nội ngày nay?

Trong lịch sử có nhiều kinh đô như Cổ Loa, Hoa Lư, Thăng Long, Tây Đô và Phú Xuân (Huế). Từ năm 1945, Hà Nội là thủ đô. Chủ đề này được trình bày kỹ hơn trong danh mục lịch sử Việt Nam của trang.

Có quốc gia nào không có thủ đô chính thức không?

Một số quốc gia nhỏ không ghi rõ thủ đô trong luật hoặc là thành phố quốc gia, như Monaco, Singapore, Vatican, nơi toàn bộ quốc gia gần như chính là một thành phố. Thuỵ Sĩ dùng chữ thành phố liên bang cho Bern thay vì thủ đô.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138