TongQuat.comTổng Quát
Địa lý thế giới

Quốc gia không giáp biển: 13 câu hỏi địa lý kèm lời giải thích

Nước không giáp biển lớn nhất, nước không giáp biển kép, vì sao Bolivia mất biển: 13 câu hỏi về quốc gia không giáp biển, có giải thích từng câu.

Winding mountain road through terraced hillsides near the Vietnam and Laos border in Dien Bien province, a motorbike traveller seen from behind, misty valley, wide shot

Quốc gia không giáp biển là nước không có bờ biển thông ra đại dương; nước lớn nhất trong nhóm này là Kazakhstan, còn ở Đông Nam Á chỉ có một nước là Lào. Thế giới có hơn bốn mươi quốc gia như vậy, con số chính xác tuỳ việc tính cả những vùng lãnh thổ chưa được công nhận rộng rãi hay không.

Bộ 13 câu dưới đây đi qua những trường hợp đáng nhớ nhất: nước không giáp biển rộng nhất, nước bị bao trọn trong lòng một nước khác, nước "không giáp biển kép", những nước từng có biển rồi mất, và cách các nước này đưa hàng ra biển. Mỗi câu có đáp án và lời giải thích.

Những nước không giáp biển lớn nhất

Câu 1. Quốc gia không giáp biển lớn nhất thế giới là nước nào?

Đáp án: Kazakhstan, rộng khoảng 2,7 triệu km², cũng là nước lớn thứ chín thế giới về diện tích.

Kazakhstan có bờ trên biển Caspi, nhưng Caspi là hồ nội địa không thông ra đại dương, nên về địa lý Kazakhstan vẫn được xếp vào nhóm không giáp biển. Đây là điểm hay gây thắc mắc nhất của chủ đề này. Tương tự, Turkmenistan và Azerbaijan cũng có bờ Caspi nhưng không có lối ra biển mở. Phần lớn lãnh thổ Kazakhstan là thảo nguyên và bán hoang mạc.

Câu 2. Nước không giáp biển lớn thứ hai là nước nào?

Đáp án: Mông Cổ, nằm giữa Nga và Trung Quốc.

Mông Cổ chỉ giáp hai nước, nên mọi hàng hoá ra biển đều phải đi qua lãnh thổ Nga hoặc Trung Quốc. Phần lớn lãnh thổ là thảo nguyên, núi và sa mạc Gobi ở phía nam. Khí hậu lục địa khắc nghiệt: mùa đông rất lạnh, chênh lệch nhiệt độ giữa mùa lớn, vì nằm quá xa biển.

Câu 3. Nước nào là quốc gia duy nhất ở Đông Nam Á không giáp biển?

Đáp án: Lào.

Lào giáp năm nước: Việt Nam, Campuchia, Thái Lan, Myanmar và Trung Quốc. Sông Mê Công chảy dọc gần hết chiều dài đất nước và làm biên giới với Thái Lan trên một quãng dài, là đường giao thông và nguồn sống quan trọng. Hàng hoá của Lào ra biển chủ yếu qua các cảng của Việt Nam và Thái Lan theo các thoả thuận quá cảnh, nên đường bộ nối Lào với miền Trung Việt Nam có vai trò rất lớn.

Những nước từng có biển rồi mất

Câu 4. Nam Mỹ có những nước nào không giáp biển?

Đáp án: hai nước: Bolivia và Paraguay.

Paraguay chưa bao giờ có bờ biển; nước này ra biển qua hệ thống sông Paraguay – Paraná chảy xuống Argentina và đổ ra cửa sông Río de la Plata. Vì sông có vai trò lớn như vậy, Paraguay duy trì một lực lượng hải quân hoạt động trên sông. Bolivia thì khác: nước này từng có bờ biển trên Thái Bình Dương.

Câu 5. Vì sao Bolivia mất bờ biển?

Đáp án: sau Chiến tranh Thái Bình Dương (1879–1884), Bolivia mất dải đất ven biển vào tay Chile.

Cuộc chiến giữa Chile với Bolivia và Peru nổ ra quanh vùng sa mạc Atacama giàu mỏ khoáng. Hiệp ước năm 1904 xác nhận vùng ven biển thuộc Chile. Đến nay, việc có lối ra biển vẫn là mong muốn lâu dài của Bolivia; nước này vẫn duy trì lực lượng hải quân hoạt động trên hồ Titicaca và các sông, và hằng năm có ngày tưởng nhớ biển vào tháng 3. Năm 2018, Toà án Công lý Quốc tế phán quyết Chile không có nghĩa vụ phải đàm phán trao lối ra biển cho Bolivia.

Câu 6. Ethiopia trở thành nước không giáp biển từ khi nào?

Đáp án: từ năm 1993, khi Eritrea tách ra thành nước độc lập.

Toàn bộ bờ Biển Đỏ trước đây thuộc lãnh thổ chung nay nằm trong Eritrea, nên Ethiopia mất lối ra biển trực tiếp. Từ đó, phần lớn hàng hoá của Ethiopia đi qua cảng của nước láng giềng Djibouti. Ethiopia nằm trên cao nguyên lớn, là nơi bắt nguồn của sông Nin Xanh.

Không giáp biển "kép" và nước nằm trọn trong nước khác

Câu 7. Thế nào là quốc gia "không giáp biển kép", và có những nước nào?

Đáp án: là nước không giáp biển mà mọi nước láng giềng của nó cũng không giáp biển; hiện có hai nước như vậy: Liechtenstein và Uzbekistan.

Liechtenstein nằm kẹp giữa Thuỵ Sĩ và Áo, hai nước đều không có biển. Uzbekistan giáp Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan, Afghanistan và Turkmenistan, tất cả đều không giáp biển. Muốn ra biển, hàng hoá của hai nước này phải đi qua ít nhất hai đường biên giới. Uzbekistan từng có bờ trên biển Aral, nhưng Aral cũng là hồ nội địa.

Câu 8. Những nước nào nằm trọn trong lòng một nước khác?

Đáp án: ba nước: Lesotho (trong lòng Nam Phi), Vatican và San Marino (trong lòng nước Ý).

Gọi là nước bị bao bọc hoàn toàn: đi ra khỏi lãnh thổ theo hướng nào cũng vào cùng một nước láng giềng. Lesotho là nước lớn nhất trong ba, toàn bộ lãnh thổ nằm ở độ cao trên một nghìn mét, nên thường được nhắc tới như nước có điểm thấp nhất cao nhất thế giới. Vatican là quốc gia nhỏ nhất thế giới, nằm giữa thành phố Rome.

Câu 9. Châu lục nào không có quốc gia không giáp biển nào?

Đáp án: Bắc Mỹ (kể cả Trung Mỹ và Caribe) và châu Đại Dương; châu Nam Cực thì không có quốc gia.

Mọi nước ở Bắc Mỹ, từ Canada xuống Panama, đều có ít nhất một bờ biển. Ở châu Đại Dương, các nước đều là quốc đảo hoặc chiếm một lục địa (Úc), nên tất nhiên đều giáp biển. Ngược lại, châu Phi là châu có nhiều nước không giáp biển nhất, với 16 nước.

Không có biển thì ra biển bằng cách nào

Câu 10. Luật quốc tế có bảo đảm quyền ra biển cho nước không giáp biển không?

Đáp án: có; Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982 dành riêng một phần (Phần X) cho quyền ra vào biển và tự do quá cảnh của các quốc gia không có biển.

Công ước ghi nhận các nước không giáp biển có quyền đi lại qua lãnh thổ nước quá cảnh để ra biển, nhưng điều kiện cụ thể phải được thoả thuận giữa các bên. Trên thực tế, nước không giáp biển thường ký hiệp định với láng giềng để dùng cảng, đường sắt và đường bộ. Các nước này cũng có quyền treo cờ cho tàu biển đăng ký của mình.

Câu 11. Thuỵ Sĩ không giáp biển, vì sao vẫn có tàu biển mang quốc tịch Thuỵ Sĩ?

Đáp án: vì quốc gia không giáp biển vẫn có quyền đăng ký tàu biển; Thuỵ Sĩ có một đội tàu buôn treo cờ nước mình.

Đội tàu này được lập trong Chiến tranh thế giới thứ hai để bảo đảm nguồn cung hàng hoá cho đất nước khi bị bao vây. Ngoài ra, sông Rhine giúp Thuỵ Sĩ có cảng sông ở Basel, nơi sà lan đi xuôi xuống tận Rotterdam (Hà Lan) bên Biển Bắc. Ví dụ này cho thấy "không giáp biển" không có nghĩa là không có gì liên quan tới hàng hải.

Câu 12. Nước không giáp biển nào ở châu Âu có hồ được gọi là "biển" của mình?

Đáp án: Hungary, với hồ Balaton, thường được người Hungary gọi vui là "biển Hungary".

Balaton là hồ nước ngọt lớn nhất Trung Âu, dài và nông, nước ấm nhanh vào mùa hè nên trở thành nơi nghỉ mát của cả nước. Hungary là một trong khá nhiều nước không giáp biển ở châu Âu, cùng với Áo, Séc, Slovakia, Serbia, Bắc Macedonia, Belarus, Moldova, Luxembourg, Thuỵ Sĩ và các nước nhỏ như Liechtenstein, Andorra, San Marino, Vatican.

Câu 13. Nepal và Bhutan nằm giữa những nước nào?

Đáp án: giữa Trung Quốc ở phía bắc và Ấn Độ ở phía nam.

Cả hai đều là nước núi cao trên sườn dãy Himalaya, không giáp biển, và phần lớn giao thương với bên ngoài đi qua Ấn Độ để ra cảng ở vịnh Bengal. Nepal chứa nhiều ngọn núi cao nhất thế giới, trong đó có Everest trên biên giới với Trung Quốc. Bhutan có diện tích nhỏ hơn Nepal nhiều và gần như toàn bộ là núi.

Bảng ôn nhanh theo châu lục

Bảng gom các nước không giáp biển đáng nhớ ở mỗi châu, kèm lý do vì sao chúng hay được hỏi:

ChâuVí dụ tiêu biểuĐiểm đáng nhớ
Châu ÁKazakhstan, Mông Cổ, Lào, Nepal, Bhutan, UzbekistanKazakhstan lớn nhất; Lào là nước duy nhất ở Đông Nam Á
Châu ÂuThuỵ Sĩ, Áo, Hungary, Séc, Liechtenstein, Vatican, San MarinoLiechtenstein không giáp biển kép; Vatican nhỏ nhất thế giới
Châu PhiEthiopia, Lesotho, Uganda, Mali, Niger, Chad, ZambiaNhiều nước không giáp biển nhất, 16 nước
Nam MỹBolivia, ParaguayBolivia mất biển sau chiến tranh 1879–1884
Bắc MỹKhông cóMọi nước đều có bờ biển
Châu Đại DươngKhông cóToàn quốc đảo và lục địa Úc

Một cách nhớ: các nước không giáp biển thường nằm ở sâu trong lục địa lớn (Trung Á, Trung Phi), trên núi cao (Nepal, Bhutan, Thuỵ Sĩ), hoặc là những nước từng có biển rồi mất do chiến tranh hay do một vùng ven biển tách ra độc lập (Bolivia, Ethiopia). Ba nhóm này gần như phủ hết danh sách, và mỗi nhóm gắn với một kiểu câu chuyện lịch sử, địa lý khác nhau.

Những câu hay trả lời nhầm

  • "Kazakhstan giáp biển Caspi nên không phải nước không giáp biển." Caspi là hồ kín, không thông ra đại dương, nên Kazakhstan vẫn thuộc nhóm không giáp biển.
  • "Campuchia không giáp biển." Campuchia có bờ biển trên vịnh Thái Lan; ở Đông Nam Á chỉ có Lào không giáp biển.
  • "Áo có biển vì từng là đế quốc lớn." Đế quốc Áo – Hung từng có bờ biển Adriatic, nhưng sau Thế chiến thứ nhất, nước Áo ngày nay không còn bờ biển.
  • "Không giáp biển nghĩa là không có hải quân." Bolivia và Paraguay vẫn duy trì lực lượng hải quân trên sông, hồ.

Đọc thêm: bạn có thể tìm hiểu về "hành lang ra biển", tức các tuyến đường sắt, đường bộ và cảng được xây hoặc thuê riêng để nước không giáp biển đưa hàng ra cảng, như các tuyến nối nội địa châu Phi với cảng biển ở Đông Phi hay Tây Phi.

Câu hỏi thường gặp

Thế giới có chính xác bao nhiêu nước không giáp biển?

Thường được nêu là khoảng bốn mươi bốn nước, nhưng con số thay đổi tuỳ cách tính các vùng lãnh thổ chưa được công nhận rộng rãi và việc có xếp các nước ven biển Caspi vào nhóm này hay không. Nên nhớ con số xấp xỉ và lý do vì sao các nguồn khác nhau.

Nước không giáp biển có bất lợi gì về kinh tế?

Chi phí vận chuyển hàng xuất nhập khẩu thường cao hơn vì phải đi đường bộ, đường sắt qua nước khác, chịu thêm thủ tục biên giới và phụ thuộc vào quan hệ với nước quá cảnh. Dù vậy, nhiều nước không giáp biển ở châu Âu như Thuỵ Sĩ, Áo vẫn rất phát triển.

Lào ra biển qua những cảng nào của Việt Nam?

Hàng hoá của Lào thường đi theo các tuyến đường bộ nối sang miền Trung Việt Nam để ra các cảng như ở Hà Tĩnh và Đà Nẵng. Hai nước có các thoả thuận quá cảnh để thuận tiện cho việc này; chi tiết cụ thể thay đổi theo từng giai đoạn.

Nước không giáp biển có thể có núi lửa hay bờ hồ lớn không?

Có. Nhiều nước không giáp biển ở Đông Phi như Uganda, Rwanda có núi lửa và bờ các hồ lớn của Thung lũng Tách giãn. Malawi có bờ dài trên hồ Malawi, chiếm phần lớn chiều dài đất nước, nên nghề cá nước ngọt rất quan trọng ở đây.

Có nước nào giáp biển ở hai đại dương nhưng lại có nước láng giềng không giáp biển không?

Có nhiều. Ví dụ Nam Phi giáp cả Đại Tây Dương và Ấn Độ Dương, đồng thời bao trọn Lesotho và giáp Botswana, Zimbabwe, Eswatini, đều là các nước không giáp biển.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138