TongQuat.comTổng Quát
Địa lý thế giới

Sông lớn của các châu lục: 14 câu hỏi kiến thức có giải thích

Nin hay Amazon dài nhất, sông nào qua nhiều nước nhất, sông nào sâu nhất: 14 câu hỏi về sông lớn các châu lục, mỗi câu có lời giải thích.

Aerial view of a broad brown river branch in Can Tho at sunrise, small wooden boats gliding past fruit orchards and coconut palms, soft orange light

Sông dài nhất thế giới là sông Nin hoặc sông Amazon; giới địa lý chưa thống nhất, vì kết quả phụ thuộc vào việc chọn đâu là nguồn xa nhất và đâu là cửa sông. Trong khi đó, câu "sông nào nhiều nước nhất" thì không còn gì để bàn: Amazon bỏ xa mọi con sông khác.

Bộ 14 câu dưới đây đi qua những dòng sông lớn của các châu: từ Nin, Amazon, Congo tới Trường Giang, Hằng, Volga, Danube và Mê Công. Mỗi câu có đáp án và lời giải thích vì sao. Những chỗ số liệu chênh nhau giữa các nguồn được nói thẳng, để bạn biết câu nào có một đáp án và câu nào cần kèm điều kiện.

Câu hỏi lớn nhất: Nin hay Amazon

Câu 1. Sông nào dài nhất thế giới?

Đáp án: còn tranh luận giữa sông Nin ở châu Phi và sông Amazon ở Nam Mỹ; sách giáo khoa và nhiều từ điển bách khoa quen ghi sông Nin.

Con số thông dụng là Nin khoảng 6.650 kilômét, Amazon khoảng 6.400 kilômét. Tuy vậy, một số đoàn khảo sát đã lần ra nguồn xa hơn của Amazon ở vùng núi Peru và tính cửa sông theo cách khác, cho ra chiều dài vượt Nin. Đo chiều dài sông khó hơn ta nghĩ: phải chọn nhánh nguồn nào, đo theo lòng sông uốn khúc ở tỉ lệ nào, cửa sông rộng hàng chục kilômét thì kết thúc ở đâu. Vì vậy câu trả lời chính xác nhất là "Nin hoặc Amazon, tuỳ cách đo".

Câu 2. Sông nào có lưu lượng nước lớn nhất thế giới?

Đáp án: sông Amazon, vượt xa mọi con sông khác.

Lượng nước Amazon đổ ra Đại Tây Dương lớn hơn tổng lưu lượng của nhiều con sông lớn tiếp theo cộng lại, và thường được ước tính chiếm khoảng một phần năm tổng lượng nước sông trên thế giới đổ ra biển. Nước ngọt đẩy ra xa tới mức vùng biển trước cửa sông vẫn nhạt hơn hẳn nước biển xung quanh. Lưu vực Amazon cũng rộng nhất thế giới, phủ phần lớn miền bắc Nam Mỹ và rừng mưa nhiệt đới lớn nhất hành tinh.

Câu 3. Có cây cầu nào bắc qua dòng chính sông Amazon không?

Đáp án: không, tới nay dòng chính Amazon chưa có cây cầu nào bắc qua.

Lý do không chỉ là sông rộng: phần lớn dòng chính chảy qua vùng rừng thưa dân, ít đường bộ cần nối hai bờ, bờ sông mềm và mùa lũ làm mặt nước dâng cao, lan rộng sang rừng ngập. Người dân hai bên đi lại chủ yếu bằng thuyền và phà, các thành phố như Manaus sống nhờ đường sông. Một số phụ lưu của Amazon thì đã có cầu, như cầu qua sông Negro ở Manaus.

Câu 4. Sông Nin chảy theo hướng nào, đổ ra biển nào?

Đáp án: chảy về phía bắc, đổ ra Địa Trung Hải qua châu thổ ở Ai Cập.

Nhiều người ngạc nhiên vì quen nghĩ sông "chảy xuống phía nam", nhưng sông chỉ chảy từ cao xuống thấp, hướng nào cũng được. Nin có hai nhánh chính: Nin Trắng bắt nguồn từ vùng Hồ Lớn châu Phi, Nin Xanh từ hồ Tana ở cao nguyên Ethiopia. Hai nhánh hợp lại ở Khartoum, thủ đô Sudan. Nin Xanh mang phần lớn nước và phù sa trong mùa lũ, chính là nguồn đất màu nuôi nền văn minh Ai Cập cổ.

Sông lớn của châu Á

Câu 5. Sông dài nhất châu Á là sông nào?

Đáp án: Trường Giang (còn gọi là sông Dương Tử) ở Trung Quốc, dài khoảng 6.300 kilômét, thường được xếp dài thứ ba thế giới.

Trường Giang bắt nguồn từ cao nguyên Thanh Tạng, chảy qua giữa Trung Quốc và đổ ra biển Hoa Đông gần Thượng Hải. Đây là con sông dài nhất chảy trọn trong lãnh thổ một quốc gia. Trên sông có đập Tam Hiệp, một trong những công trình thuỷ điện lớn nhất thế giới. Tên "Dương Tử" vốn chỉ đoạn hạ lưu gần cửa sông, nhưng người phương Tây dùng cho cả dòng sông.

Câu 6. Vì sao Hoàng Hà có tên là "sông Vàng"?

Đáp án: vì nước sông mang rất nhiều phù sa hoàng thổ màu vàng nâu.

Trên đường đi, Hoàng Hà chảy qua cao nguyên Hoàng Thổ, vùng đất bụi mịn, rời rạc, rất dễ bị xói. Lượng phù sa lớn làm lòng sông bồi cao dần, có đoạn đáy sông cao hơn đồng ruộng hai bên, phải đắp đê giữ. Khi đê vỡ, nước tràn ra diện rộng; trong lịch sử, sông nhiều lần đổi dòng và gây lũ lớn, nên Hoàng Hà vừa được gọi là cái nôi của văn minh Trung Hoa vừa mang những biệt danh nói về tai hoạ.

Câu 7. Sông Mê Công chảy qua hoặc làm biên giới của những nước nào?

Đáp án: sáu nước: Trung Quốc, Myanmar, Lào, Thái Lan, Campuchia và Việt Nam.

Mê Công bắt nguồn từ cao nguyên Thanh Tạng; đoạn trong Trung Quốc gọi là Lan Thương. Sông chỉ chạm Myanmar ở đoạn làm biên giới với Lào, rồi làm biên giới Lào – Thái Lan trên một quãng dài, chảy qua Campuchia và vào Việt Nam thành hai nhánh lớn là sông Tiền và sông Hậu, toả ra nhiều cửa đổ ra Biển Đông. Ở Phnom Penh, Mê Công gặp sông Tonlé Sap, con sông đổi chiều chảy theo mùa.

Câu 8. Châu thổ lớn nhất thế giới do những sông nào bồi đắp?

Đáp án: châu thổ sông Hằng và sông Brahmaputra (cùng sông Meghna), phần lớn thuộc Bangladesh và một phần thuộc bang Tây Bengal của Ấn Độ.

Hai con sông lớn mang lượng phù sa khổng lồ từ dãy Himalaya xuống, gặp nhau rồi đổ ra vịnh Bengal. Ven biển của châu thổ là Sundarbans, vùng rừng ngập mặn liền khối lớn nhất thế giới, nơi sinh sống của hổ Bengal. Đất châu thổ màu mỡ nhưng thấp, nên vùng này chịu nhiều lũ lụt và bão từ vịnh Bengal.

Sông châu Âu và châu Phi

Câu 9. Sông nào chảy qua lãnh thổ nhiều quốc gia nhất?

Đáp án: sông Danube, chảy qua hoặc làm biên giới của mười nước.

Mười nước ấy là Đức, Áo, Slovakia, Hungary, Croatia, Serbia, Romania, Bulgaria, Moldova và Ukraine. Danube còn chảy qua bốn thủ đô: Vienna, Bratislava, Budapest và Belgrade, nhiều hơn bất cứ con sông nào khác. Sông bắt nguồn từ vùng Rừng Đen ở tây nam nước Đức và đổ ra Biển Đen qua một châu thổ rộng ở Romania và Ukraine. Bản nhạc valse "Dòng Danube xanh" của Johann Strauss con làm con sông nổi tiếng khắp thế giới.

Câu 10. Sông dài nhất châu Âu là sông nào?

Đáp án: sông Volga ở Nga, dài khoảng 3.500 kilômét.

Nhiều người đoán Danube, nhưng Danube chỉ đứng thứ hai. Volga chảy hoàn toàn trong nước Nga và không đổ ra đại dương mà đổ vào biển Caspi, một hồ nội địa. Vì thế Volga thuộc loại sông nội lưu, nước không bao giờ ra tới biển mở. Với người Nga, Volga gắn với rất nhiều bài ca dân gian và thường được gọi trìu mến như một "người mẹ".

Câu 11. Sông nào sâu nhất thế giới, và có điểm gì đặc biệt với đường xích đạo?

Đáp án: sông Congo ở Trung Phi; có đoạn đo được độ sâu hơn 200 mét, và dòng sông cắt qua đường xích đạo hai lần.

Ở hạ lưu, Congo chảy qua các hẻm và ghềnh đá, lòng sông khoét rất sâu. Vì sông vòng một đường cong lớn qua cả hai bán cầu, luôn có một phần lưu vực đang ở mùa mưa, nên lưu lượng tương đối đều quanh năm. Congo có lưu lượng lớn thứ hai thế giới, chỉ sau Amazon. Các đoạn thác ghềnh khiến tàu thuyền không thể đi suốt từ biển vào sâu trong lục địa.

Sông Bắc Mỹ và sông của những nền văn minh cổ

Câu 12. Con sông nào đã khoét nên Hẻm núi Lớn (Grand Canyon) ở Mỹ?

Đáp án: sông Colorado.

Trong vài triệu năm, sông Colorado cắt dần xuống lớp đá trầm tích của cao nguyên Colorado trong khi cả vùng đất được nâng lên, tạo ra hẻm núi có chỗ sâu gần hai kilômét. Vách hẻm núi lộ ra các lớp đá chồng lên nhau như những trang sách địa chất, lớp dưới cùng già nhất. Ngày nay nước sông Colorado bị lấy rất nhiều cho tưới tiêu và các thành phố vùng khô hạn, đến mức trong nhiều năm dòng sông gần như không còn nước khi tới vùng cửa ở Mexico.

Câu 13. Sông dài nhất Canada là sông nào, và đổ ra đâu?

Đáp án: sông Mackenzie, chảy về phía bắc và đổ ra Bắc Băng Dương.

Mackenzie bắt nguồn từ hồ Great Slave và chảy qua vùng rừng lá kim, lãnh nguyên phía bắc Canada. Nếu tính cả hệ thống các sông và hồ phía thượng nguồn, đây là một trong những hệ thống sông dài nhất Bắc Mỹ. Vì chảy về phía bắc, mùa xuân băng ở thượng lưu tan trước trong khi hạ lưu còn đóng băng, nên nước dễ bị chặn lại gây ngập, hiện tượng cũng gặp ở các sông lớn của Siberia như Ob, Yenisei và Lena.

Câu 14. Nền văn minh cổ nào phát triển dọc sông Ấn (Indus)?

Đáp án: văn minh lưu vực sông Ấn, còn gọi là văn minh Harappa, ở vùng nay thuộc Pakistan và tây bắc Ấn Độ.

Nền văn minh này phát triển rực rỡ vào khoảng thiên niên kỷ thứ ba trước Công nguyên, cùng thời với Ai Cập cổ và Lưỡng Hà, với các đô thị quy hoạch theo ô bàn cờ, có hệ thống thoát nước và gạch nung kích thước đồng đều như Harappa và Mohenjo-daro. Chữ viết của họ đến nay vẫn chưa được giải mã. Cũng như Nin với Ai Cập, Tigris và Euphrates với Lưỡng Hà, sông Ấn cho thấy các nền văn minh sớm nhất đều gắn với những con sông lớn ở vùng khô.

Mỗi châu một con sông nổi bật

Bảng dưới đây giúp bạn ghép nhanh mỗi châu với con sông hay được hỏi nhất. Chiều dài là số làm tròn, các nguồn có thể chênh nhau:

ChâuSôngChiều dài xấp xỉĐiều đáng nhớ
Châu PhiNin6.650 kmChảy lên phía bắc, ra Địa Trung Hải
Nam MỹAmazon6.400 km (có khảo sát cho số lớn hơn)Lưu lượng lớn nhất thế giới
Châu ÁTrường Giang6.300 kmDài nhất trong một quốc gia
Bắc MỹHệ Mississippi – Missourihơn 6.000 kmMissouri thật ra dài hơn Mississippi
Châu ÂuVolga3.500 kmĐổ vào biển Caspi
Châu Đại DươngMurray (cùng nhánh Darling)2.500 km cho riêng MurrayHệ sông chính của Úc

Ở Bắc Mỹ, hai con sông Mississippi và Missouri thường được tính chung thành một hệ thống, vì nếu đo theo nhánh dài nhất thì nguồn xa nhất nằm trên sông Missouri. Tách riêng, Missouri dài hơn Mississippi một chút. Châu Nam Cực không có sông lớn theo nghĩa thông thường; nước ở đó chảy dưới dạng sông băng.

Những câu hay trả lời nhầm về sông

  • "Sông dài nhất châu Âu là Danube." Là Volga. Danube nổi tiếng nhất vì chảy qua nhiều nước và thủ đô.
  • "Sông Nin chảy ngược." Không có sông nào chảy ngược; Nin chảy về phía bắc vì địa hình cao ở phía nam. Nhiều sông khác như Rhine, Ob, Lena cũng chảy về phía bắc.
  • "Sông Amazon chắc chắn dài nhất." Chắc chắn nhiều nước nhất, còn dài nhất thì còn tranh luận với Nin.
  • "Mê Công chảy qua năm nước." Sáu nước, vì nhiều người quên Myanmar: sông chỉ làm biên giới Myanmar – Lào một đoạn nhưng vẫn được tính.
  • "Sông nào cũng đổ ra biển." Nhiều sông là sông nội lưu, đổ vào hồ hay vùng trũng giữa lục địa như Volga, Amu Darya, Syr Darya.

Đọc thêm: muốn hiểu vì sao sông uốn khúc, hãy tìm hiểu về quá trình xói lở bờ lõm, bồi tụ bờ lồi. Cơ chế này giải thích cả hồ móng ngựa ven sông lẫn chuyện các nguồn đo chiều dài sông khác nhau.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao đo chiều dài sông lại khó đến vậy?

Vì phải chọn nhánh nguồn xa nhất, quyết định điểm kết thúc ở cửa sông rộng, và đo theo đường uốn khúc ở tỉ lệ nào. Đo trên bản đồ chi tiết hơn sẽ ra số dài hơn, vì bắt được nhiều khúc quanh nhỏ hơn.

Sông Mê Công dài khoảng bao nhiêu?

Các nguồn thường ghi khoảng 4.300 đến 4.900 kilômét, chênh nhau khá nhiều vì cách chọn nguồn và cách đo. Mê Công thường được xếp vào nhóm khoảng mười hai sông dài nhất thế giới và là sông dài nhất Đông Nam Á.

Sông Hằng có liên quan gì tới Himalaya?

Sông Hằng bắt nguồn từ sông băng Gangotri ở dãy Himalaya thuộc Ấn Độ, chảy qua đồng bằng Bắc Ấn rồi ra vịnh Bengal. Nước băng tan và mưa mùa hè giữ cho dòng sông có nước quanh năm, nuôi một trong những đồng bằng đông dân nhất thế giới.

Có con sông nào chảy qua cả châu Âu lẫn châu Á không?

Sông Ural được dùng làm một đoạn ranh giới quy ước giữa hai châu, nên hai bờ của nó thường được xem là thuộc hai châu khác nhau. Sông chảy qua Nga và Kazakhstan rồi đổ vào biển Caspi.

Vì sao đồng bằng châu thổ thường hình tam giác?

Khi sông tới vùng đất thấp gần biển, dòng chảy chậm lại và phù sa lắng xuống, làm sông chia thành nhiều nhánh toả ra như hình quạt. Chữ "delta" trong tiếng Anh lấy từ chữ cái Hy Lạp hình tam giác, gợi đúng hình dạng châu thổ sông Nin.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138