TongQuat.comTổng Quát
Địa lý thế giới

Hồ nổi tiếng thế giới qua 15 câu hỏi: Baikal, Caspi, Titicaca và Biển Chết

Hồ lớn nhất, hồ sâu nhất, hồ thấp nhất trên đất liền, hồ đổi chiều theo mùa: 15 câu hỏi về hồ nổi tiếng thế giới, kèm lời giải thích dễ nhớ.

Still turquoise water of Ba Be Lake in Thai Nguyen province, a person seen from behind paddling a narrow wooden boat, limestone hills, morning mist, low angle

Hồ lớn nhất thế giới theo diện tích là biển Caspi, còn hồ sâu nhất và chứa nhiều nước ngọt nhất là hồ Baikal ở Siberia. Điều thú vị là cả "biển" Caspi lẫn "biển" Chết đều là hồ theo định nghĩa địa lý, vì không thông ra đại dương; ngược lại có những hồ rộng tới mức người ở ven bờ không nhìn thấy bờ bên kia.

Bộ 15 câu dưới đây gom những hồ hay được hỏi nhất ở mỗi châu, kèm lời giải thích vì sao hồ mặn hay ngọt, sâu hay nông, lớn lên hay thu hẹp. Một vài câu có hai cách trả lời tuỳ định nghĩa; những chỗ đó được nói rõ để bạn không bị kẹt khi gặp lại.

Hồ lớn nhất và hồ sâu nhất

Câu 1. Hồ nào lớn nhất thế giới theo diện tích mặt nước?

Đáp án: biển Caspi, rộng khoảng 370.000 km², nằm giữa châu Âu và châu Á.

Caspi được bao bởi năm nước: Nga, Kazakhstan, Turkmenistan, Iran và Azerbaijan. Nước Caspi lợ, mặn khoảng một phần ba nước biển. Việc gọi nó là hồ hay biển từng là chuyện pháp lý lớn, vì quyết định cách chia đáy biển giàu dầu khí. Năm 2018, năm nước ven bờ ký một công ước trao cho Caspi địa vị pháp lý đặc biệt, không hoàn toàn là hồ cũng không hoàn toàn là biển. Về địa lý tự nhiên, sách vở vẫn xếp Caspi là hồ.

Câu 2. Hồ nào sâu nhất thế giới?

Đáp án: hồ Baikal ở Siberia (Nga), sâu khoảng 1.640 mét.

Baikal nằm trong một vết nứt vỏ Trái Đất đang tách rộng dần, nên lòng hồ rất sâu và còn có lớp trầm tích dày hàng kilômét bên dưới. Đây cũng là hồ cổ nhất được biết, hình thành cách nay khoảng 25 đến 30 triệu năm. Baikal chứa khoảng một phần năm lượng nước ngọt dạng lỏng trên bề mặt Trái Đất, nhiều hơn cả Ngũ Đại Hồ Bắc Mỹ cộng lại. Trong hồ có loài hải cẩu nước ngọt Baikal, không sống ở đâu khác.

Câu 3. Hồ nước ngọt nào có diện tích lớn nhất?

Đáp án: hồ Superior ở Bắc Mỹ, trên biên giới Canada và Mỹ, nếu tính từng hồ riêng lẻ.

Có một chi tiết hay: hồ Michigan và hồ Huron nối với nhau qua eo Mackinac rộng và sâu, mực nước hai hồ ngang nhau, nên về thuỷ văn nhiều nhà khoa học coi chúng là một hồ. Nếu tính chung, Michigan – Huron lớn hơn Superior. Theo cách đếm thông thường thì Superior vẫn là hồ nước ngọt rộng nhất. Cần phân biệt: Superior rộng nhất, Baikal chứa nhiều nước nhất vì sâu hơn rất nhiều.

Ngũ Đại Hồ và các hồ lớn châu Phi

Câu 4. Ngũ Đại Hồ Bắc Mỹ gồm những hồ nào?

Đáp án: Superior, Michigan, Huron, Erie và Ontario.

Cả năm hồ nối với nhau thành một chuỗi, nước chảy từ Superior xuống dần, qua thác Niagara giữa hồ Erie và hồ Ontario, rồi theo sông Saint Lawrence ra Đại Tây Dương. Michigan là hồ duy nhất trong năm hồ nằm trọn trong lãnh thổ Mỹ; bốn hồ kia đều có biên giới Canada – Mỹ chạy qua. Các hồ này hình thành từ những vùng trũng do sông băng thời kỳ băng hà khoét sâu.

Câu 5. Hồ lớn nhất châu Phi là hồ nào, và có liên quan gì tới sông Nin?

Đáp án: hồ Victoria, chung giữa Uganda, Kenya và Tanzania; đây là nguồn chính của sông Nin Trắng.

Victoria là hồ nhiệt đới lớn nhất thế giới nhưng khá nông so với diện tích. Năm 1858, nhà thám hiểm người Anh John Hanning Speke tới bờ hồ và cho rằng đây là nguồn sông Nin, một nhận định gây tranh cãi lúc đó nhưng về sau được xác nhận về cơ bản. Tên hồ được đặt theo Nữ hoàng Victoria; người địa phương có những tên gọi riêng từ trước.

Câu 6. Hồ nước ngọt nào dài nhất thế giới?

Đáp án: hồ Tanganyika ở Đông Phi, dài khoảng 670 kilômét, đồng thời sâu thứ hai thế giới sau Baikal.

Tanganyika nằm trong Thung lũng Tách giãn Đông Phi, vùng vỏ Trái Đất đang bị kéo căng, nên hồ hẹp, dài và rất sâu. Bốn nước có bờ hồ: Tanzania, Cộng hoà Dân chủ Congo, Burundi và Zambia. Cùng thung lũng này còn có hồ Malawi, nổi tiếng vì có số loài cá nhiều nhất trong các hồ trên thế giới, phần lớn là cá thuộc họ cá rô phi châu Phi với màu sắc rất đa dạng.

Hồ trên núi cao và hồ dưới mực nước biển

Câu 7. Hồ Titicaca nằm ở đâu và nổi tiếng vì điều gì?

Đáp án: trên biên giới Peru và Bolivia, ở độ cao khoảng 3.800 mét; thường được gọi là hồ có tàu thuyền đi lại cao nhất thế giới.

Titicaca là hồ lớn nhất Nam Mỹ theo thể tích nước. Trên hồ có những đảo nổi do người Uros kết bằng cây sậy totora, phải bồi thêm lớp sậy mới thường xuyên vì lớp dưới mục dần. Trong văn hoá Andes, hồ gắn với truyền thuyết về nguồn gốc của người Inca. Bolivia dù không giáp biển vẫn duy trì lực lượng hải quân, tập luyện một phần trên hồ này.

Câu 8. Điểm thấp nhất trên bề mặt đất liền của Trái Đất ở đâu?

Đáp án: bờ Biển Chết, nằm giữa Jordan ở phía đông và Israel cùng vùng Bờ Tây ở phía tây, thấp hơn mực nước biển khoảng 430 mét và đang tụt thấp dần.

Biển Chết là hồ nội lưu: nước sông Jordan chảy vào nhưng không có lối ra, chỉ mất đi do bốc hơi, nên muối tích lại. Nước mặn gấp chừng chín, mười lần nước biển, đậm đến mức người thả mình xuống sẽ nổi dễ dàng, và gần như không loài cá nào sống được, chỉ có một số vi sinh vật chịu mặn. Do nước sông bị lấy bớt để dùng, mực nước hồ hạ xuống khoảng một mét mỗi năm trong những thập kỷ gần đây.

Câu 9. Vì sao có hồ mặn, có hồ ngọt?

Đáp án: hồ có dòng chảy ra ngoài thường ngọt; hồ không có lối thoát nước (hồ nội lưu) ở vùng khô thường mặn.

Sông nào cũng mang theo một ít muối hoà tan từ đất đá. Nếu hồ có sông chảy ra, muối được dòng nước mang đi tiếp và hồ giữ được vị ngọt. Nếu nước chỉ thoát bằng bốc hơi, nước bay lên còn muối ở lại, lâu dần hồ mặn lên. Đó là chuyện của Biển Chết, Hồ Muối Lớn ở bang Utah (Mỹ) và biển Caspi. Baikal ngọt dù rất sâu vì có sông Angara chảy ra.

Hồ thay đổi theo mùa và theo bàn tay con người

Câu 10. Biển Aral ở Trung Á đã thay đổi thế nào?

Đáp án: từng là một trong những hồ lớn nhất thế giới, nhưng thu hẹp mạnh từ thập niên 1960 và tách thành nhiều hồ nhỏ.

Nguyên nhân chính là nước của hai sông Amu Darya và Syr Darya, nguồn cấp cho hồ, bị lấy để tưới các cánh đồng bông và lúa ở vùng khô hạn. Hồ co lại, nước mặn lên, nghề cá sụp đổ, đáy hồ lộ ra thành sa mạc mới có bụi muối bay theo gió. Phần phía bắc (thuộc Kazakhstan) đã được cải thiện một phần nhờ một con đập giữ nước, còn phần lớn phía nam vẫn khô. Aral thường được nêu làm ví dụ về hậu quả của việc lấy nước quá mức.

Câu 11. Hồ nào ở Đông Nam Á có dòng chảy đổi chiều theo mùa?

Đáp án: Biển Hồ (Tonlé Sap) ở Campuchia.

Mùa khô, nước từ Biển Hồ chảy theo sông Tonlé Sap ra sông Mê Công. Mùa mưa, nước Mê Công dâng cao hơn, đẩy ngược vào sông Tonlé Sap và làm hồ phình ra gấp nhiều lần, tràn vào rừng ngập. Hiện tượng đổi chiều này tạo ra một trong những vùng nước ngọt giàu cá nhất khu vực, nuôi sống rất nhiều cộng đồng ven hồ. Lễ hội nước của Campuchia diễn ra vào thời điểm dòng chảy đổi chiều trở lại.

Câu 12. Quốc gia nào thường được nêu là có nhiều hồ nhất thế giới?

Đáp án: Canada.

Phần lớn lãnh thổ Canada từng bị lớp băng dày phủ trong thời kỳ băng hà; khi băng rút, nó để lại vô số vùng trũng do băng cào khoét và các đập đất đá, nước đọng lại thành hồ. Kết quả là Canada có số hồ lớn nhiều hơn bất kỳ nước nào. Phần Lan, thường được gọi là "xứ sở ngàn hồ", cũng có lịch sử băng hà tương tự, chỉ là lãnh thổ nhỏ hơn nhiều.

Hồ ở châu Âu, Bắc Mỹ và dưới lớp băng

Câu 13. Hồ lớn nhất nằm trọn trong châu Âu là hồ nào?

Đáp án: hồ Ladoga ở tây bắc nước Nga, gần thành phố Saint Petersburg (nếu không tính biển Caspi nằm trên ranh giới hai châu).

Ladoga rộng gần mười tám nghìn km², nối với vịnh Phần Lan qua sông Neva. Trong cuộc phong toả Leningrad thời Chiến tranh thế giới thứ hai, mặt hồ đóng băng mùa đông trở thành con đường duy nhất để chở lương thực vào thành phố và đưa người ra, được gọi là "Con đường Sự sống". Hồ có nguồn gốc từ băng hà, giống nhiều hồ ở Bắc Âu và Canada.

Câu 14. Có hồ nào nằm dưới lớp băng ở châu Nam Cực không?

Đáp án: có; lớn nhất đã biết là hồ Vostok, nằm dưới khoảng bốn kilômét băng.

Hồ Vostok được giữ ở dạng lỏng nhờ áp suất lớn của lớp băng phía trên và nhiệt từ lòng đất. Nước hồ đã bị cô lập với không khí trong một thời gian rất dài, ước tính hàng triệu năm. Năm 2012, các nhà khoa học Nga khoan tới được mặt nước hồ sau nhiều năm khoan qua băng. Ngoài Vostok, các khảo sát bằng radar đã phát hiện hàng trăm hồ khác dưới băng Nam Cực.

Câu 15. Hồ sâu nhất nước Mỹ hình thành từ đâu?

Đáp án: hồ Crater ở bang Oregon, nằm trong miệng một núi lửa đã sụp, sâu gần sáu trăm mét.

Khoảng bảy nghìn năm trước, núi lửa Mazama phun trào dữ dội rồi sụp xuống, để lại một hố lõm khổng lồ. Mưa và tuyết tan dần lấp đầy hố thành hồ; không có sông nào chảy vào hay chảy ra, nước chỉ mất đi do bốc hơi và thấm. Nhờ vậy nước hồ rất trong và có màu xanh thẫm. Hồ Crater là ví dụ tiêu biểu của loại hồ miệng núi lửa.

Những câu hay trả lời nhầm về hồ

  • "Biển Chết là một vùng biển." Là hồ nội lưu, không thông ra đại dương; tên "biển" chỉ là cách gọi truyền thống.
  • "Baikal là hồ rộng nhất." Baikal sâu nhất và chứa nhiều nước ngọt nhất, nhưng diện tích nhỏ hơn nhiều hồ khác, kể cả Superior và Victoria.
  • "Caspi chắc chắn là biển vì nước mặn." Độ mặn không quyết định; Caspi không thông ra đại dương nên về địa lý tự nhiên được xếp là hồ, còn về pháp lý có quy chế riêng.
  • "Hồ thì nước luôn tù đọng." Nhiều hồ có dòng chảy vào ra liên tục và nước được thay mới sau một thời gian; với hồ lớn như Baikal thì thời gian đó tính bằng hàng trăm năm.

Đọc thêm: các hồ lớn nhất thế giới phần nhiều có một trong ba nguồn gốc: vết nứt tách giãn vỏ Trái Đất (Baikal, Tanganyika), dấu vết sông băng (Ngũ Đại Hồ, hồ ở Canada, Phần Lan) và phần còn sót lại của biển cổ bị cô lập (Caspi). Biết nguồn gốc giúp đoán được hồ sâu hay nông, hẹp hay tròn.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao nước hồ Baikal trong như vậy?

Nước Baikal ít khoáng và ít chất lơ lửng, cộng với một loài giáp xác nhỏ sống trong hồ ăn tảo và vi khuẩn, góp phần lọc nước. Vào mùa đông, mặt hồ đóng băng trong suốt, người ta có thể nhìn xuống khá sâu qua lớp băng.

Hồ Victoria có phải hồ sâu không?

Không. Dù diện tích rất lớn, Victoria khá nông, chỗ sâu nhất chỉ vào khoảng tám mươi mét. Điều này khiến hồ nhạy cảm với hạn hán và thay đổi mực nước, khác với các hồ hẹp và sâu ở Thung lũng Tách giãn như Tanganyika.

Có thể bơi ở Biển Chết như ở biển thường không?

Người ta thường chỉ thả nổi chứ không bơi như ở biển, vì nước rất mặn làm cơ thể nổi cao và gây xót mạnh nếu dính vào mắt. Khách du lịch thường được dặn không lặn hay úp mặt xuống nước.

Hồ nhân tạo có được tính khi hỏi hồ lớn nhất không?

Thường thì không: câu hỏi "hồ lớn nhất" ngầm hiểu là hồ tự nhiên. Các hồ chứa sau đập thuỷ điện, như hồ Volta ở Ghana, có thể rất rộng nhưng được xếp vào nhóm riêng là hồ chứa nhân tạo.

Hồ Titicaca có đóng băng vào mùa đông không?

Không. Dù nằm ở độ cao khoảng 3.800 mét, hồ ở vùng nhiệt đới và khối nước lớn giữ nhiệt tốt, nên mặt hồ không đóng băng dù đêm trên cao nguyên có thể lạnh dưới không độ.

Ngũ Đại Hồ có đổ ra biển không?

Có, qua sông Saint Lawrence chảy ra vịnh Saint Lawrence và Đại Tây Dương. Nhờ hệ thống kênh và âu thuyền trên sông này, tàu biển có thể đi sâu vào tận các cảng trong vùng Ngũ Đại Hồ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138