TongQuat.comTổng Quát
Khoa học tự nhiên

Động vật có vú: 15 câu hỏi kiến thức có giải thích, từ cá voi xanh đến sao la

Thú nào đẻ trứng, thú nào biết bay, bướu lạc đà chứa gì, sao la được phát hiện ở đâu? 15 câu hỏi về động vật có vú, mỗi câu có đáp án và lời giải thích.

Misty evergreen forest valley in Ha Tinh at dawn, a ranger seen from behind walking a muddy trail with a backpack, dense green canopy and soft fog

Động vật có vú là nhóm động vật có lông mao và nuôi con bằng sữa từ tuyến vú; con người cũng thuộc nhóm này. Nhóm thú có những thành viên trái hẳn hình dung thông thường: có loài đẻ trứng, có loài bay, có loài sống cả đời dưới biển.

Bộ 15 câu hỏi dưới đây đi từ những kỷ lục tự nhiên đã ổn định tới vài loài đặc biệt của Việt Nam. Mỗi câu có đáp án và giải thích vì sao. Phần cuối là những câu hay bị trả lời nhầm và bảng đáp án để ôn lại.

Trước khi bắt đầu: thế nào là một loài thú

Nhiều câu trong bộ này xoay quanh một câu hỏi gốc: dựa vào đâu để xếp một con vật vào lớp Thú? Sinh học dùng một tập hợp dấu hiệu chung chứ không dựa vào nơi sống hay hình dáng. Hai dấu hiệu dễ nhớ nhất là có lông mao, dù ít hay nhiều, và con cái có tuyến sữa để nuôi con. Cá heo trưởng thành gần như không còn lông, nhưng con non vẫn có vài sợi lông quanh mõm khi mới sinh.

Ngoài ra, thú có ba xương nhỏ trong tai giữa giúp truyền âm, có cơ hoành ngăn khoang ngực với khoang bụng, có tim bốn ngăn và duy trì thân nhiệt ổn định. Chim cũng có tim bốn ngăn và thân nhiệt ổn định, nên hai dấu hiệu cuối không đủ để phân biệt; lông mao và tuyến sữa mới là dấu hiệu quyết định.

Khi đã nắm tiêu chí ấy, những trường hợp tưởng là ngoại lệ lại trở nên hợp lý: dơi bay nhưng có lông mao và nuôi con bằng sữa nên là thú; thú mỏ vịt đẻ trứng nhưng cũng có lông và tiết sữa nên vẫn là thú. Bạn đọc các câu dưới đây với tiêu chí đó trong đầu sẽ thấy dễ nhớ hơn.

Những loài "phá lệ"

Câu 1. Loài động vật có vú nào đẻ trứng? Đáp án: Thú mỏ vịt và thú lông nhím (thú ăn kiến gai), thuộc bộ Đơn huyệt, sống ở Úc và New Guinea. Chúng đẻ trứng vỏ mềm nhưng vẫn là thú vì có lông mao và nuôi con bằng sữa. Điều thú vị là thú mỏ vịt không có núm vú: sữa tiết ra qua những lỗ trên da bụng, con non liếm sữa đọng trên lông mẹ.

Câu 2. Loài thú duy nhất bay được thật sự là loài nào? Đáp án: Dơi. Cánh dơi là lớp màng da căng giữa các ngón tay rất dài, cho phép vỗ cánh bay chủ động như chim. Sóc bay hay chồn bay chỉ lượn nhờ màng da giữa chân trước và chân sau, không tự bay lên được. Dơi là một bộ rất đông loài; nhiều loài ăn côn trùng, một số ăn quả và giúp phát tán hạt, thụ phấn cho cây.

Câu 3. Cá heo và cá voi thở bằng gì? Đáp án: Bằng phổi, như mọi loài thú. Chúng phải ngoi lên mặt nước để thở qua lỗ thở trên đỉnh đầu, và có thể nín thở rất lâu khi lặn. Cá heo, cá voi sinh con, nuôi con bằng sữa, có thân nhiệt ổn định, nên thuộc lớp Thú dù tên gọi có chữ "cá". Đuôi của chúng nằm ngang và quẫy lên xuống, khác đuôi cá thật nằm dọc và quẫy sang hai bên.

Câu 4. Chuột túi (kangaroo) sinh con thế nào? Đáp án: Con non sinh ra rất nhỏ, chưa phát triển đầy đủ, rồi tự bò vào túi của mẹ để bú và lớn tiếp. Kangaroo thuộc nhóm thú có túi; con non mới sinh chỉ nhỏ cỡ hạt đậu và phải nằm trong túi nhiều tháng. Phần lớn thú có túi sống ở Úc và các đảo lân cận, một số loài sống ở châu Mỹ.

Câu 5. Gấu trúc lớn ăn chủ yếu tre, vậy nó thuộc bộ ăn cỏ hay ăn thịt? Đáp án: Bộ Ăn thịt, cùng họ với các loài gấu. Hệ tiêu hoá của gấu trúc vẫn là của loài ăn thịt, tiêu hoá tre kém, nên chúng phải ăn rất nhiều và dành phần lớn thời gian trong ngày để ăn. Gấu trúc có một "ngón cái giả" — một xương cổ tay phát triển dài ra — giúp cầm nắm thân tre.

Kỷ lục của thế giới thú

Câu 6. Loài động vật lớn nhất từng được biết đến là loài nào? Đáp án: Cá voi xanh, dài tới khoảng 30 m. Theo hiểu biết hiện nay, nó được coi là động vật lớn nhất từng sống, lớn hơn cả các loài khủng long lớn nhất đã biết. Có những hoá thạch được đề xuất là đối thủ về khối lượng, nhưng các ước lượng ấy còn đang tranh luận. Điều trớ trêu là cá voi xanh sống nhờ ăn nhuyễn thể nhỏ bé, lọc từng ngụm nước lớn qua tấm sừng hàm.

Câu 7. Loài thú trên cạn chạy nhanh nhất là loài nào? Đáp án: Báo săn (báo gêpa), có thể đạt khoảng trên 100 km/giờ trong quãng nước rút ngắn. Thân thon, cột sống dẻo như lò xo, móng không thu vào hết giúp bám đất, đuôi dài giữ thăng bằng khi đổi hướng. Đổi lại, báo săn không duy trì tốc độ lâu; một cú rượt thường chỉ kéo dài vài chục giây rồi phải nghỉ.

Câu 8. Hươu cao cổ có bao nhiêu đốt sống cổ? Đáp án: Bảy đốt, bằng với con người. Hầu hết thú, từ chuột tới cá voi, đều có bảy đốt sống cổ; chỉ vài ngoại lệ hiếm như lười và lợn biển. Cổ hươu dài không phải vì nhiều đốt hơn mà vì mỗi đốt rất dài, có thể dài cỡ một gang tay người lớn trở lên.

Câu 9. Loài thú lớn nhất trên cạn là loài nào, và vòi của nó là bộ phận gì? Đáp án: Voi châu Phi; vòi là mũi và môi trên kéo dài, hợp nhất với nhau. Vòi voi có hàng chục nghìn bó cơ, không có xương, linh hoạt đủ để nhặt một quả nhỏ hay nhổ cả cành cây. Voi dùng vòi để thở, ngửi, uống nước, tắm, chào hỏi và cả để phát âm thanh trầm liên lạc với đàn.

Câu 10. Sừng tê giác làm từ chất gì? Đáp án: Keratin, cùng chất tạo nên tóc và móng tay người. Sừng tê giác không có xương bên trong như sừng trâu bò, mà là một khối sợi keratin nén chặt. Không có bằng chứng khoa học nào cho thấy sừng tê giác có tác dụng chữa bệnh. Nạn săn trộm để lấy sừng đã đẩy nhiều loài tê giác tới bờ tuyệt chủng; cá thể tê giác Java cuối cùng ở Việt Nam được tìm thấy đã chết vào năm 2010.

Thú quen và thú quý

Câu 11. Bướu lạc đà chứa gì? Đáp án: Mỡ, không phải nước. Mỡ dồn vào bướu là kho năng lượng dự trữ; tập trung mỡ một chỗ thay vì rải khắp người còn giúp thân nhiệt toả đi dễ hơn trong sa mạc nóng. Lạc đà chịu khát giỏi nhờ những cơ chế khác: nước tiểu rất đặc, phân khô, cơ thể chịu được mất nước nhiều và có thể uống rất nhiều nước trong một lần.

Câu 12. Bò có mấy ngăn dạ dày, vì sao phải nhai lại? Đáp án: Bốn ngăn: dạ cỏ, dạ tổ ong, dạ lá sách và dạ múi khế. Cỏ chứa nhiều chất xơ khó tiêu; bò nuốt nhanh vào dạ cỏ, nơi vi sinh vật lên men phân giải chất xơ, rồi ợ lên miệng nhai kỹ lần nữa. Trâu, dê, cừu, hươu nai cũng là động vật nhai lại. Chính hệ vi sinh trong dạ cỏ mới là "người" tiêu hoá cỏ giúp con vật.

Câu 13. Sao la được phát hiện năm nào, ở đâu? Đáp án: Năm 1992, tại Vườn quốc gia Vũ Quang, Hà Tĩnh. Sao la là một trong những phát hiện thú lớn đáng chú ý nhất thế kỷ 20, vì hiếm khi giới khoa học tìm ra một loài thú lớn hoàn toàn mới vào thời hiện đại. Sao la sống ở dãy Trường Sơn giữa Việt Nam và Lào, cực kỳ hiếm, rất ít khi được ghi hình trong tự nhiên, thường được gọi là "kỳ lân châu Á".

Câu 14. Loài voọc nào chỉ sống trên một quần đảo của Hải Phòng? Đáp án: Voọc Cát Bà, còn gọi là voọc đầu vàng. Loài linh trưởng này chỉ có ở quần đảo Cát Bà, thuộc thành phố Hải Phòng, và nằm trong nhóm linh trưởng bị đe doạ nghiêm trọng nhất thế giới. Bộ lông đen với phần đầu và vai màu vàng nhạt giúp nhận ra chúng giữa vách đá vôi. Ở Đà Nẵng, bán đảo Sơn Trà là nơi sống của voọc chà vá chân nâu.

Câu 15. Chó toát mồ hôi khắp người như người không? Đáp án: Không. Chó có tuyến mồ hôi chủ yếu ở đệm bàn chân và giải nhiệt chính bằng cách thở hổn hển. Khi thở nhanh, hơi nước bay ra từ lưỡi và đường hô hấp mang nhiệt đi. Vì vậy chó dễ bị sốc nhiệt khi bị nhốt trong xe kín hay chạy nhiều dưới nắng gắt, kể cả khi chúng trông vẫn khoẻ.

Những câu hay bị trả lời nhầm

Năm nhầm lẫn dưới đây phổ biến tới mức nhiều người lớn vẫn tin. Phần giải thích ngắn giúp bạn nói lại cho người khác hiểu.

  • "Cá voi là cá." Cá voi là thú: thở bằng phổi, sinh con, nuôi con bằng sữa. Chữ "cá" trong tên tiếng Việt chỉ phản ánh hình dáng và nơi sống.
  • "Dơi bị mù." Dơi có mắt và nhiều loài nhìn khá tốt; một số loài dơi ăn quả hầu như không dùng định vị tiếng vang mà dựa vào thị giác và khứu giác.
  • "Bướu lạc đà chứa nước." Bướu chứa mỡ. Khả năng chịu khát đến từ thận, máu và cách cơ thể tiết kiệm nước.
  • "Mọi loài thú đều đẻ con." Thú mỏ vịt và thú lông nhím đẻ trứng; điều định nghĩa lớp Thú là lông mao và tuyến sữa.
  • "Hươu cao cổ có nhiều đốt sống cổ hơn người." Cùng bảy đốt; khác nhau ở độ dài mỗi đốt.

Cách nhớ chung: khi phân loại động vật, sinh học nhìn vào cấu tạo cơ thể và cách sinh sản, nuôi con — không nhìn vào nơi sống hay hình dáng bên ngoài. Hiểu nguyên tắc ấy là tự trả lời được những câu như "dơi là chim hay thú", "chim cánh cụt là chim hay cá".

Bảng đáp án nhanh

Che cột đáp án rồi đọc lại từng câu là cách ôn nhanh nhất. Bảng giữ đúng thứ tự câu trong bài.

CâuHỏi gìĐáp án
1Thú đẻ trứngThú mỏ vịt, thú lông nhím
2Thú bay thật sựDơi
3Cá heo thở bằng gìPhổi
4Kangaroo sinh conCon non rất nhỏ, lớn trong túi mẹ
5Gấu trúc thuộc bộĂn thịt
6Động vật lớn nhấtCá voi xanh
7Thú chạy nhanh nhấtBáo săn
8Đốt sống cổ hươu cao cổBảy
9Vòi voi là gìMũi và môi trên
10Sừng tê giácKeratin
11Bướu lạc đàMỡ
12Dạ dày bòBốn ngăn
13Sao la1992, Vũ Quang, Hà Tĩnh
14Voọc chỉ có ở Cát BàVoọc Cát Bà
15Chó giải nhiệtThở hổn hển, mồ hôi ở đệm chân

Nếu muốn đọc thêm sau bộ câu này, Vườn quốc gia Cúc Phương ở Ninh Bình có trung tâm cứu hộ linh trưởng, nơi khách tham quan được giới thiệu về các loài voọc, vượn của Việt Nam — một chỗ tốt để trẻ nhỏ thấy tận mắt những gì vừa đọc.

Câu hỏi thường gặp

Loài thú nhỏ nhất thế giới là loài nào?

Hai loài thường được nhắc là dơi mũi lợn Kitti ở Thái Lan và Myanmar, nhỏ nhất theo kích thước cơ thể, và chuột chù lùn Etruscan, nhỏ nhất theo khối lượng, chỉ khoảng hai gam. Cách so khác nhau nên sách có thể nêu một trong hai loài.

Thú có phải nhóm động vật đông loài nhất không?

Không. Lớp Thú chỉ có khoảng vài nghìn loài, ít hơn nhiều so với chim, cá và đặc biệt là côn trùng. Trong lớp Thú, hai bộ đông loài nhất là bộ Gặm nhấm và bộ Dơi, cộng lại chiếm hơn một nửa số loài thú.

Vì sao gọi sao la là kỳ lân châu Á?

Vì sao la cực kỳ hiếm gặp, gần như chưa từng được nhà khoa học quan sát trực tiếp trong tự nhiên, chỉ thấy qua bẫy ảnh và mẫu vật. Sự bí ẩn ấy khiến người ta ví nó với kỳ lân, con vật trong truyền thuyết khó lòng nhìn thấy.

Tê giác ở Việt Nam còn không?

Không. Cá thể tê giác Java cuối cùng ở Việt Nam bị phát hiện chết tại Vườn quốc gia Cát Tiên năm 2010, bị cắt mất sừng, và loài này được xác nhận tuyệt chủng ở Việt Nam sau đó. Tê giác Java hiện chỉ còn ở một vườn quốc gia tại Indonesia.

Thú biển nào sống ở vùng biển Việt Nam?

Vùng biển Việt Nam có ghi nhận nhiều loài cá heo, một số loài cá voi và bò biển, còn gọi là cá nược, ở vùng biển phía Nam như quanh Côn Đảo và Phú Quốc. Bò biển ăn cỏ biển và rất hiếm, cần được bảo vệ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138