Vùng biển Việt Nam có hàng nghìn hòn đảo lớn nhỏ, trong đó có hai quần đảo xa bờ là Hoàng Sa và Trường Sa, thuộc chủ quyền của Việt Nam. Từ 1/7/2025, khi cấp huyện không còn, các huyện đảo cũ được tổ chức lại thành đặc khu, đơn vị hành chính cấp xã trên đảo, và một số đảo đổi tỉnh theo tỉnh mà chúng thuộc về.
Bộ 15 câu dưới đây giúp bạn nắm cả hai lớp kiến thức: đặc điểm tự nhiên, lịch sử của từng đảo, và đảo đó nay thuộc tỉnh, thành nào. Với những câu có thay đổi địa giới, phần giải thích ghi rõ tên cũ là trước 7/2025.
Hai quần đảo xa bờ và khái niệm đặc khu
Câu 1. Quần đảo Hoàng Sa hiện thuộc đơn vị hành chính nào? Đáp án: đặc khu Hoàng Sa, thuộc thành phố Đà Nẵng. Trước 7/2025, đây là huyện Hoàng Sa của thành phố Đà Nẵng; khi bỏ cấp huyện, huyện đảo được tổ chức lại thành đặc khu. Hoàng Sa là một phần lãnh thổ của Việt Nam; quần đảo này bị Trung Quốc dùng vũ lực chiếm đóng năm 1974, và Việt Nam luôn khẳng định chủ quyền của mình đối với Hoàng Sa bằng các bằng chứng lịch sử và pháp lý.
Câu 2. Quần đảo Trường Sa hiện thuộc đơn vị hành chính nào? Đáp án: đặc khu Trường Sa, thuộc tỉnh Khánh Hoà. Trước 7/2025 là huyện Trường Sa của Khánh Hoà. Quần đảo gồm nhiều đảo, đá, bãi cạn trải trên một vùng biển rộng ở phía nam Biển Đông. Việc Trường Sa thuộc Khánh Hoà còn là lý do tỉnh này, cùng với Đà Nẵng, luôn xuất hiện trong các câu hỏi về chủ quyền biển đảo.
Câu 3. Đặc khu là gì trong tổ chức hành chính từ 1/7/2025? Đáp án: là đơn vị hành chính cấp xã đặt ở hải đảo, ngang cấp với xã và phường, trực thuộc tỉnh hoặc thành phố. Đặc khu thay cho các huyện đảo cũ khi cấp huyện bị bỏ. Ngoài Hoàng Sa và Trường Sa, các đảo lớn có dân cư như Phú Quốc, Côn Đảo, Lý Sơn, Cô Tô, Vân Đồn, Cát Hải, Bạch Long Vĩ, Phú Quý, Cồn Cỏ, Kiên Hải, Thổ Châu đều được tổ chức thành đặc khu.
Những hòn đảo lớn nhất
Câu 4. Đảo lớn nhất Việt Nam là đảo nào, và nay thuộc tỉnh nào? Đáp án: đảo Phú Quốc, nay là đặc khu Phú Quốc thuộc tỉnh An Giang. Trước 7/2025, Phú Quốc là thành phố thuộc tỉnh Kiên Giang, và từng là thành phố đảo đầu tiên của Việt Nam. Kiên Giang nhập vào An Giang nên Phú Quốc đổi tỉnh. Đảo nằm trong vịnh Thái Lan, có vườn quốc gia, rừng nguyên sinh và nghề làm nước mắm truyền thống nổi tiếng.
Câu 5. Đảo nào thường được nhắc là lớn thứ hai Việt Nam? Đáp án: đảo Cái Bầu, thuộc đặc khu Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh. Đảo nằm sát bờ, ngăn cách với đất liền bởi một luồng nước hẹp, và là đảo lớn nhất trong vùng vịnh Bái Tử Long. Nhiều người đoán Côn Đảo hay Cát Bà cho câu này, nhưng các tài liệu địa lý thường xếp Cái Bầu ở vị trí thứ hai sau Phú Quốc.
Câu 6. Đảo lớn nhất của quần đảo Cát Bà nổi tiếng với loài linh trưởng đặc hữu nào? Đáp án: voọc Cát Bà, còn gọi là voọc đầu trắng. Loài này chỉ sống ở quần đảo Cát Bà, thuộc thành phố Hải Phòng, và là một trong những loài linh trưởng hiếm nhất thế giới. Quần đảo Cát Bà đã được ghép cùng vịnh Hạ Long thành một di sản thiên nhiên thế giới chung trải trên Quảng Ninh và Hải Phòng.
Đảo ở vịnh Bắc Bộ và miền Trung
Câu 7. Hòn đảo nào nằm xa bờ nhất trong vịnh Bắc Bộ? Đáp án: đảo Bạch Long Vĩ, thuộc thành phố Hải Phòng. Đảo nằm gần giữa vịnh Bắc Bộ, có vị trí quan trọng cho việc xác định các vùng biển và cho nghề cá. Tên đảo được giải thích là hình đuôi rồng trắng, vì nhìn từ xa bãi cát trắng của đảo uốn cong như đuôi rồng.
Câu 8. Bút ký nổi tiếng nào của Nguyễn Tuân viết về một hòn đảo ở Quảng Ninh? Đáp án: bút ký "Cô Tô", viết về đảo Cô Tô, nay là đặc khu Cô Tô của tỉnh Quảng Ninh. Đoạn tả cảnh mặt trời mọc trên biển Cô Tô được đưa vào sách giáo khoa Ngữ văn nhiều thế hệ. Cô Tô là cụm đảo ở phía đông bắc vịnh Bắc Bộ, gần đường biên giới biển với Trung Quốc.
Câu 9. Đảo Lý Sơn được hình thành từ đâu, và gắn với lực lượng lịch sử nào? Đáp án: hình thành từ hoạt động núi lửa; gắn với đội Hoàng Sa thời chúa Nguyễn và triều Nguyễn. Lý Sơn thuộc tỉnh Quảng Ngãi, có các miệng núi lửa đã tắt và đất đá bazan, nổi tiếng với nghề trồng tỏi. Dân đảo từng được tuyển vào đội Hoàng Sa ra quần đảo khai thác sản vật và đo đạc; lễ Khao lề thế lính Hoàng Sa ở Lý Sơn tưởng nhớ những người đi biển ấy.
Câu 10. Đảo Cồn Cỏ thuộc tỉnh nào? Đáp án: tỉnh Quảng Trị. Cồn Cỏ là hòn đảo nhỏ nằm ngoài khơi vùng cửa sông Bến Hải, có vị trí quân sự quan trọng trong kháng chiến chống Mỹ. Ngày nay Cồn Cỏ là một đặc khu của Quảng Trị, với thảm rừng trên đảo và vùng biển quanh đảo được bảo vệ để giữ các rạn san hô.
Đảo phía nam đổi tỉnh sau 7/2025
Câu 11. Côn Đảo nay thuộc đơn vị hành chính nào? Đáp án: đặc khu Côn Đảo, thuộc Thành phố Hồ Chí Minh. Trước 7/2025, Côn Đảo là huyện của tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu. Khi Bà Rịa – Vũng Tàu nhập vào Thành phố Hồ Chí Minh, Côn Đảo cũng chuyển theo. Côn Đảo nổi tiếng với hệ thống nhà tù thời thuộc địa, vườn quốc gia và các bãi biển nơi rùa biển lên đẻ trứng.
Câu 12. Đảo Phú Quý nay thuộc tỉnh nào? Đáp án: tỉnh Lâm Đồng. Đây là đáp án khiến nhiều người bất ngờ, vì Lâm Đồng vốn là tỉnh cao nguyên. Trước 7/2025, Phú Quý là huyện đảo của tỉnh Bình Thuận; Bình Thuận nhập vào Lâm Đồng nên đảo nay là đặc khu Phú Quý của Lâm Đồng. Như vậy tỉnh có thành phố Đà Lạt nay vừa có cao nguyên, vừa có biển và đảo.
Câu 13. Quần đảo Nam Du và đảo Thổ Châu nay thuộc tỉnh nào? Đáp án: tỉnh An Giang. Hai nơi này trước 7/2025 thuộc tỉnh Kiên Giang; Nam Du thuộc vùng đảo Kiên Hải. Đảo Thổ Châu (tài liệu cũ hay ghi Thổ Chu) nằm xa nhất về phía tây nam, có vị trí quan trọng trong việc xác định vùng biển ở vịnh Thái Lan.
Đảo gần bờ: khu dự trữ sinh quyển và mũi đất
Câu 14. Cụm đảo nào ngoài khơi Hội An được công nhận là khu dự trữ sinh quyển thế giới? Đáp án: Cù Lao Chàm. Năm 2009, khu dự trữ sinh quyển Cù Lao Chàm – Hội An được UNESCO công nhận. Cù Lao Chàm gồm nhiều hòn đảo nhỏ, có rạn san hô và thảm cỏ biển, từng là điểm dừng chân của thuyền buôn trên con đường thương mại biển xưa. Theo địa giới hiện hành, khu vực này thuộc thành phố Đà Nẵng.
Câu 15. Cụm đảo nào nằm ngoài khơi mũi Cà Mau và có ngọn hải đăng xây từ thời thuộc địa? Đáp án: cụm đảo Hòn Khoai, thuộc tỉnh Cà Mau. Hòn Khoai có ngọn hải đăng được xây từ đầu thế kỷ 20 và là một trong những điểm mốc để xác định vùng biển phía nam. Đảo nằm không xa mũi Cà Mau, nơi có vườn quốc gia Mũi Cà Mau với rừng ngập mặn đặc trưng.
Bảng đối chiếu: đảo cũ thuộc tỉnh nào, nay thuộc đâu
Phần lớn câu hỏi về đảo dễ sai vì địa giới. Bảng dưới gom các đảo có thay đổi, cộng thêm vài đảo giữ nguyên để bạn so.
| Đảo, quần đảo | Trước 7/2025 | Hiện nay |
|---|---|---|
| Hoàng Sa | Huyện Hoàng Sa, Đà Nẵng | Đặc khu Hoàng Sa, Đà Nẵng |
| Trường Sa | Huyện Trường Sa, Khánh Hoà | Đặc khu Trường Sa, Khánh Hoà |
| Phú Quốc | Thành phố Phú Quốc, Kiên Giang | Đặc khu Phú Quốc, An Giang |
| Côn Đảo | Huyện Côn Đảo, Bà Rịa – Vũng Tàu | Đặc khu Côn Đảo, TP Hồ Chí Minh |
| Phú Quý | Huyện Phú Quý, Bình Thuận | Đặc khu Phú Quý, Lâm Đồng |
| Lý Sơn | Huyện Lý Sơn, Quảng Ngãi | Đặc khu Lý Sơn, Quảng Ngãi |
| Cô Tô, Vân Đồn | Huyện đảo của Quảng Ninh | Đặc khu của Quảng Ninh |
| Cát Bà, Bạch Long Vĩ | Huyện đảo của Hải Phòng | Đặc khu Cát Hải, Bạch Long Vĩ của Hải Phòng |
Quy luật dễ nhớ: tên đảo không đổi, chỉ có cấp hành chính (huyện thành đặc khu) và tỉnh chủ quản có thể đổi theo tỉnh mới. Khi gặp tài liệu cũ ghi "huyện đảo", hiểu là địa giới trước 7/2025.
Những câu hay trả lời nhầm về đảo
Ngoài chuyện địa giới, câu hỏi về đảo còn hay dính mấy kiểu nhầm lẫn sau:
- "Côn Đảo là một hòn đảo." Côn Đảo thực ra là một quần đảo gồm nhiều đảo, trong đó đảo lớn nhất là Côn Sơn. Tên gọi Côn Đảo dùng cho cả cụm và cho đơn vị hành chính.
- "Cát Bà thuộc Quảng Ninh vì gần vịnh Hạ Long." Cát Bà luôn thuộc Hải Phòng. Việc ghép di sản Hạ Long với Cát Bà là ghép giá trị thiên nhiên, không làm thay đổi tỉnh quản lý.
- "Phú Quốc nằm trên Biển Đông." Phú Quốc nằm trong vịnh Thái Lan, ở phía tây nam đất nước, nên nước biển và mùa sóng ở đây khác với bờ biển miền Trung.
- "Lý Sơn là đảo san hô." Lý Sơn hình thành từ núi lửa, đất đá chủ yếu là bazan và tro núi lửa; chính lớp đất này cùng cát biển phủ lên đã tạo điều kiện cho nghề trồng tỏi.
Mẹo nhớ: các đảo ở vịnh Bắc Bộ phần lớn là đảo đá vôi hoặc đảo đá gần bờ, các đảo ở miền Trung có cả đảo núi lửa như Lý Sơn, Phú Quý, còn các đảo phía tây nam như Phú Quốc, Nam Du, Thổ Châu thuộc vịnh Thái Lan. Chia ba nhóm như vậy giúp trả lời nhanh nhiều câu về đặc điểm tự nhiên.
Câu hỏi thường gặp
Việt Nam có bao nhiêu hòn đảo?
Các tài liệu thường nói vùng biển Việt Nam có hàng nghìn đảo lớn nhỏ, phần lớn là đảo nhỏ ven bờ, tập trung nhiều ở vịnh Bắc Bộ. Con số cụ thể khác nhau tuỳ cách tính đảo, đá, bãi, nên các câu hỏi chặt chẽ thường tránh hỏi con số chính xác.
Vì sao Hoàng Sa thuộc Đà Nẵng còn Trường Sa thuộc Khánh Hoà?
Việc giao quản lý do Nhà nước quyết định, căn cứ vào vị trí địa lý và lịch sử quản lý. Hoàng Sa nằm ngoài khơi vùng Trung Trung Bộ, còn Trường Sa ở phía nam Biển Đông, đối diện bờ biển Khánh Hoà. Cả hai đều là đơn vị hành chính chính thức của Việt Nam.
Đảo khác bán đảo ở điểm nào?
Đảo được nước bao quanh hoàn toàn. Bán đảo là phần đất liền nhô ra biển, ba mặt giáp nước, một mặt nối với đất liền. Ví dụ Phú Quốc là đảo, còn Sơn Trà ở Đà Nẵng hay Hòn Gốm ở Khánh Hoà là bán đảo.
Đặc khu có phải là đặc khu kinh tế không?
Không nhất thiết. Đặc khu trong mô hình chính quyền hai cấp từ 7/2025 trước hết là tên gọi đơn vị hành chính cấp xã ở hải đảo. Chính sách kinh tế riêng, nếu có, được quy định bằng văn bản khác, không đi kèm tự động với tên gọi đặc khu.
Có thể ra thăm quần đảo Trường Sa không?
Người dân thường ra Trường Sa theo các đoàn công tác, đoàn thăm quân và dân trên đảo do cơ quan có thẩm quyền tổ chức. Đây không phải điểm du lịch tự do; muốn tìm hiểu nên theo dõi thông tin chính thức từ cơ quan nhà nước.