TongQuat.comTổng Quát
Ngôn ngữ và văn học

Thơ mới và văn xuôi 1930–1945: 14 câu hỏi kiến thức kèm giải thích

14 câu hỏi về văn học Việt Nam 1930–1945: Thơ mới, Tự lực văn đoàn, Xuân Diệu, Hàn Mặc Tử, Nam Cao, Vũ Trọng Phụng, Thạch Lam, mỗi câu có giải thích.

Balcony of an old colonial villa in Hanoi, vintage typewriter with a blank sheet beside a cup of tea and a stack of worn books, afternoon light, side angle

Giai đoạn 1930–1945 là lúc văn học Việt Nam hiện đại hoá mạnh nhất: phong trào Thơ mới phá bỏ khuôn niêm luật thơ Đường, Tự lực văn đoàn đưa tiểu thuyết lãng mạn lên báo chí, còn các cây bút hiện thực như Nam Cao, Vũ Trọng Phụng, Ngô Tất Tố viết về đời sống khốn khó của người nghèo. Trong khoảng mười lăm năm, gần như toàn bộ diện mạo văn chương thay đổi.

Mười bốn câu hỏi dưới đây đi qua thơ trước, văn xuôi sau, mỗi câu kèm đáp án và giải thích bối cảnh. Có một mục riêng cho những chỗ hay nhầm, như tên gốc của truyện Chí Phèo. Bạn đọc để nhớ mạch giai đoạn, không phải để chấm đúng sai.

Thơ mới ra đời và được tổng kết thế nào

Câu 1. Bài thơ nào thường được coi là phát súng mở đầu phong trào Thơ mới? Đáp án: bài Tình già của Phan Khôi, đăng năm 1932 trên báo Phụ nữ tân văn. Bài thơ không theo niêm luật, số câu, số chữ của thơ Đường, kể một chuyện tình bằng lời lẽ gần với lời nói thường. Cùng lúc, Phan Khôi viết bài giới thiệu "một lối thơ mới", khơi ra cuộc tranh luận thơ cũ – thơ mới kéo dài nhiều năm trên báo chí.

Câu 2. Cuốn sách nào tổng kết phong trào Thơ mới, do ai biên soạn? Đáp án: Thi nhân Việt Nam của Hoài Thanh và Hoài Chân, xuất bản năm 1942. Sách tuyển thơ của hơn bốn mươi nhà thơ, mỗi người có một lời bình ngắn rất tinh tế, mở đầu bằng tiểu luận Một thời đại trong thi ca. Đến nay đây vẫn là tài liệu gốc khi nghiên cứu Thơ mới, và nhiều nhận định trong đó trở thành câu cửa miệng.

Câu 3. Hoài Thanh gọi nhà thơ nào là "nhà thơ mới nhất trong các nhà thơ mới"? Đáp án: Xuân Diệu. Nhận định này nằm trong Thi nhân Việt Nam, nói về cách cảm nhận cuộc sống cuống quýt, khát khao giao cảm và ngôn ngữ táo bạo của ông. Trước 1945, Xuân Diệu có hai tập thơ Thơ thơ (1938) và Gửi hương cho gió (1945). Bài Vội vàng trong tập Thơ thơ là bài hay được học nhất, thể hiện quan niệm sống gấp để tận hưởng tuổi trẻ.

Những gương mặt Thơ mới tiêu biểu

Câu 4. Bài Đây thôn Vĩ Dạ của ai, và Vĩ Dạ ở đâu? Đáp án: Hàn Mặc Tử; Vĩ Dạ là một làng ven sông Hương thuộc thành phố Huế. Bài thơ được viết khi nhà thơ đang mang bệnh hiểm nghèo, nhận được tấm bưu ảnh phong cảnh từ người quen ở Huế. Câu mở đầu "Sao anh không về chơi thôn Vĩ?" giống một lời trách nhẹ mà tha thiết. Hàn Mặc Tử mất năm 1940 khi mới 28 tuổi, để lại các tập Gái quê, Đau thương (còn gọi Thơ điên).

Câu 5. Tràng giang thuộc tập thơ nào của Huy Cận? Đáp án: tập Lửa thiêng, xuất bản năm 1940. Tràng giang tả cảnh sông nước mênh mông với nỗi buồn cô đơn trước vũ trụ, câu đề từ "Bâng khuâng trời rộng nhớ sông dài" gói trọn cảm xúc bài thơ. Thơ Huy Cận trước 1945 nổi bật ở chất cổ điển kết hợp cảm xúc hiện đại, nhiều người nhận ra bóng dáng thơ Đường trong cách dựng cảnh.

Câu 6. Bài Nhớ rừng của Thế Lữ mượn lời con vật nào? Đáp án: con hổ bị nhốt trong vườn bách thú. Con hổ nhớ lại những ngày làm chúa sơn lâm, khinh bỉ cảnh sống tù túng giả tạo xung quanh. Bài thơ ra đời trong không khí xã hội thuộc địa nên nhiều người đọc thấy trong đó tâm trạng chán ghét thực tại và khao khát tự do. Thế Lữ là một trong những nhà thơ góp phần khẳng định Thơ mới ở những năm đầu.

Tự lực văn đoàn và dòng văn xuôi lãng mạn

Câu 7. Tự lực văn đoàn do ai đứng đầu, gồm những ai? Đáp án: Nhất Linh (Nguyễn Tường Tam) sáng lập đầu những năm 1930, thành viên chính gồm Khái Hưng, Hoàng Đạo, Thạch Lam, Thế Lữ, Tú Mỡ, về sau có Xuân Diệu. Nhóm ra các tờ báo Phong hóa, Ngày nay và có nhà xuất bản riêng. Tiểu thuyết của nhóm như Hồn bướm mơ tiên, Đoạn tuyệt, Nửa chừng xuân đề cao tự do cá nhân, đả phá lễ giáo phong kiến khắt khe.

Câu 8. Thạch Lam có quan hệ gì với Nhất Linh? Đáp án: Thạch Lam là em ruột của Nhất Linh và Hoàng Đạo; ba anh em đều là thành viên Tự lực văn đoàn. Khác các anh thiên về tiểu thuyết luận đề, Thạch Lam viết truyện ngắn giàu chất thơ, ít cốt truyện, chú ý cảm xúc mong manh. Truyện Hai đứa trẻ trong tập Nắng trong vườn (1938) là ví dụ tiêu biểu: chị em Liên ngồi chờ chuyến tàu đêm đi qua phố huyện nghèo.

Dòng văn xuôi hiện thực

Câu 9. Truyện Chí Phèo ra đời năm nào, nhân vật sống ở làng nào? Đáp án: năm 1941, làng Vũ Đại. Truyện kể về Chí Phèo, một người nông dân lương thiện bị nhà tù và Bá Kiến đẩy thành kẻ say rượu, rạch mặt ăn vạ, rồi khao khát làm người lương thiện khi gặp Thị Nở. Làng Vũ Đại được cho là lấy cảm hứng từ quê Nam Cao ở vùng Lý Nhân, Hà Nam cũ, nay thuộc tỉnh Ninh Bình.

Câu 10. Tác phẩm nào có nhân vật Xuân Tóc Đỏ? Đáp án: tiểu thuyết Số đỏ của Vũ Trọng Phụng, đăng báo năm 1936. Xuân Tóc Đỏ là một anh nhặt bóng quần vợt nhờ may mắn và láu cá mà leo lên thành "đốc tờ", "anh hùng cứu quốc". Qua đó tác giả giễu cợt phong trào Âu hoá rởm của xã hội thành thị. Vũ Trọng Phụng còn được gọi là "ông vua phóng sự đất Bắc" với Cạm bẫy người, Kỹ nghệ lấy Tây.

Câu 11. Đoạn trích Tức nước vỡ bờ nằm trong tác phẩm nào? Đáp án: tiểu thuyết Tắt đèn của Ngô Tất Tố. Đoạn trích kể chị Dậu vùng lên chống lại cai lệ và người nhà lý trưởng để bảo vệ chồng đang ốm, trong mùa sưu thuế khốc liệt. Tên đoạn trích lấy từ câu tục ngữ, ý nói bị dồn ép quá thì con người hiền lành nhất cũng phải phản kháng. Ngô Tất Tố còn là nhà báo, nhà khảo cứu Hán học.

Câu 12. Huấn Cao là nhân vật trong truyện nào? Đáp án: Chữ người tử tù của Nguyễn Tuân, in trong tập Vang bóng một thời (1940). Huấn Cao là người tài hoa viết chữ đẹp, có khí phách, bị kết án tử; viên quản ngục mê chữ ông nên biệt đãi. Cảnh cho chữ trong ngục tối được gọi là "cảnh tượng xưa nay chưa từng có". Nguyễn Tuân nổi tiếng với phong cách tài hoa, uyên bác, ngôn từ hết sức công phu.

Câu 13. Dế Mèn phiêu lưu ký ra đời năm nào? Đáp án: năm 1941, tác giả Tô Hoài. Truyện viết cho thiếu nhi, kể hành trình trưởng thành của chú Dế Mèn từ kiêu căng xốc nổi đến biết sửa lỗi và sống có lý tưởng; bài học đầu đời gắn với cái chết của Dế Choắt. Tác phẩm được dịch ra nhiều thứ tiếng và là một trong những truyện thiếu nhi Việt Nam được in lại nhiều nhất.

Những câu hay trả lời nhầm

Nhầm 1: "Chí Phèo là tên do Nam Cao đặt từ đầu." Bản thảo ban đầu có tên Cái lò gạch cũ. Khi in lần đầu năm 1941, nhà xuất bản đổi thành Đôi lứa xứng đôi. Đến năm 1946, khi in lại trong tập Luống cày, tác giả mới đặt tên Chí Phèo. Chi tiết này hay được hỏi vì cho thấy cách một tác phẩm đổi tên theo hoàn cảnh xuất bản.

Nhầm 2: "Thơ mới là thơ không có vần." Thơ mới vẫn có vần, nhiều bài vần rất chặt. Cái "mới" là thoát khỏi niêm luật, số câu, lối đối cố định của thơ Đường luật, cùng với cảm xúc cá nhân được bộc lộ trực tiếp. Phần lớn bài Thơ mới viết theo thể tám chữ, bảy chữ, năm chữ hoặc lục bát, có vần và nhịp rõ ràng.

Nhầm 3: "Tự lực văn đoàn và Thơ mới là một." Tự lực văn đoàn là một nhóm văn chương cụ thể, mạnh nhất ở tiểu thuyết và truyện ngắn. Thơ mới là cả một phong trào rộng, gồm nhiều nhà thơ không thuộc nhóm nào. Hai thứ có giao nhau qua những người như Thế Lữ, Xuân Diệu, nhưng không trùng nhau.

Câu 14 và phần đọc thêm: hai dòng chảy song song

Câu 14. Tác phẩm Những ngày thơ ấu của Nguyên Hồng thuộc thể loại gì? Đáp án: hồi ký tự truyện, đăng báo năm 1938 và in thành sách năm 1940. Tác phẩm kể tuổi thơ cay đắng của chính tác giả, trong đó đoạn Trong lòng mẹ được đưa vào sách giáo khoa với hình ảnh đứa con chạy theo xe, ngã vào lòng mẹ sau thời gian xa cách. Nguyên Hồng nổi tiếng là nhà văn của những người cùng khổ, với tiểu thuyết Bỉ vỏ.

Nhìn lại cả giai đoạn, bạn sẽ thấy hai dòng chảy: lãng mạn (Thơ mới, Tự lực văn đoàn, Nguyễn Tuân thời Vang bóng một thời) và hiện thực (Nam Cao, Vũ Trọng Phụng, Ngô Tất Tố, Nguyên Hồng). Hai dòng không đối nghịch hoàn toàn: Thạch Lam ở trong nhóm lãng mạn nhưng truyện của ông rất gần đời sống người nghèo.

Một cách ôn hiệu quả là lập bảng ba cột: tác giả, tác phẩm tiêu biểu, năm ra đời. Vì giai đoạn chỉ dài mười lăm năm mà có rất nhiều tác phẩm, sắp theo năm giúp bạn thấy rõ những năm 1936–1941 dày đặc ra sao, và tránh gán tác phẩm này cho tác giả khác.

Một gương mặt nữa hay được hỏi là Chế Lan Viên: năm 1937, khi mới khoảng mười bảy tuổi, ông in tập Điêu tàn, lấy cảm hứng từ những tháp Chăm đổ nát ở vùng Bình Định cũ, nay thuộc tỉnh Gia Lai. Thơ trong tập mang không khí kinh dị, siêu thực, khác hẳn giọng lãng mạn trong trẻo của nhiều nhà thơ cùng thời. Hoài Thanh trong Thi nhân Việt Nam đã nhận ra sự lạ lùng của tập thơ này. Chi tiết tuổi tác của tác giả khi in tập thơ đầu tay thường khiến người đọc bất ngờ.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao giai đoạn 1930–1945 được gọi là thời kỳ hiện đại hoá văn học?

Trong giai đoạn này, văn học chuyển hẳn sang chữ Quốc ngữ, gắn với báo chí và nghề xuất bản, xuất hiện tiểu thuyết, truyện ngắn, phóng sự, thơ tự do theo nghĩa hiện đại. Cảm xúc, số phận cá nhân được đặt vào trung tâm, khác hẳn văn học trung đại vốn theo các khuôn mẫu ước lệ.

Thơ mới kết thúc vào khoảng năm nào?

Phong trào Thơ mới thường được tính từ năm 1932 đến năm 1945. Sau Cách mạng tháng Tám, nhiều nhà thơ mới như Xuân Diệu, Huy Cận, Chế Lan Viên chuyển sang viết theo hướng khác, gắn với kháng chiến và đời sống mới, nên giai đoạn Thơ mới được xem là khép lại.

Nam Cao có những tác phẩm nổi tiếng nào ngoài Chí Phèo?

Nam Cao còn có các truyện ngắn Lão Hạc, Đời thừa, Trăng sáng, Một bữa no và tiểu thuyết Sống mòn viết về đời sống tù đọng của người trí thức nghèo. Các tác phẩm của ông đi sâu vào tâm lý nhân vật và đặt câu hỏi về nhân phẩm con người.

Phóng sự trong giai đoạn này là thể loại như thế nào?

Phóng sự là thể loại ghi chép người thật việc thật, thường đăng báo nhiều kỳ, phơi bày mặt trái xã hội. Vũ Trọng Phụng, Ngô Tất Tố, Tam Lang là những cây bút tiêu biểu. Thể loại này phát triển mạnh nhờ báo chí chữ Quốc ngữ nở rộ những năm 1930.

Thi nhân Việt Nam có còn được dùng trong nhà trường không?

Nhiều nhận định trong Thi nhân Việt Nam vẫn được trích dẫn trong sách giáo khoa và tài liệu học tập khi nói về các nhà thơ mới, đặc biệt là tiểu luận Một thời đại trong thi ca. Người học thường gặp những câu bình của Hoài Thanh khi tìm hiểu Xuân Diệu, Huy Cận, Hàn Mặc Tử.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138