Sau Hiệp định Genève, đất nước tạm chia hai miền ở vĩ tuyến 17; hai mươi mốt năm sau, ngày 30/4/1975, chiến dịch Hồ Chí Minh kết thúc, và năm 1976 nước Việt Nam thống nhất về mặt nhà nước với tên gọi Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Mười bốn câu hỏi dưới đây đi qua giới tuyến Bến Hải, những con đường chi viện, các phong trào ở miền Nam, những năm miền Bắc bị đánh phá, Hiệp định Paris, mùa xuân 1975 và năm 1976. Bộ câu hỏi giữ đúng các mốc trong sách giáo khoa, giọng kể trung tính, kèm giải thích để bạn hiểu vì sao sự kiện này dẫn tới sự kiện kia.
Giới tuyến và những con đường chi viện
Ba câu đầu nói về ranh giới chia cắt và những tuyến đường nối hai miền trong suốt cuộc kháng chiến.
Câu 1. Con sông và cây cầu nào gắn với giới tuyến quân sự tạm thời ở vĩ tuyến 17?
Đáp án: Sông Bến Hải và cầu Hiền Lương, tỉnh Quảng Trị.
Theo Hiệp định Genève, vĩ tuyến 17 là giới tuyến quân sự tạm thời, chạy dọc sông Bến Hải. Cầu Hiền Lương bắc qua sông trở thành biểu tượng của cảnh đất nước bị chia cắt.
Cuộc tổng tuyển cử thống nhất dự kiến vào tháng 7/1956 không được tổ chức, nên giới tuyến tạm thời kéo dài hơn hai mươi năm. Ngày nay, khu di tích đôi bờ Hiền Lương – Bến Hải là điểm tham quan lịch sử ở Quảng Trị.
Câu 2. Tuyến đường Trường Sơn được mở từ năm nào?
Đáp án: Tháng 5/1959.
Tháng 5/1959, một đơn vị vận tải quân sự được thành lập để mở đường dọc dãy Trường Sơn, chuyển người và hàng từ miền Bắc vào miền Nam. Đơn vị mang phiên hiệu 559, theo tháng và năm thành lập.
Tuyến đường còn được gọi là đường mòn Hồ Chí Minh, về sau phát triển thành một mạng lưới nhiều nhánh, có cả đường ống xăng dầu. Một phần tuyến ngày nay trở thành đường Hồ Chí Minh hiện đại.
Câu 3. Những con tàu chở hàng vào miền Nam bằng đường biển được gọi là gì?
Đáp án: Tàu không số, trên tuyến đường Hồ Chí Minh trên biển.
Từ đầu thập niên 1960, một đơn vị vận tải biển được lập để chở vũ khí vào miền Nam. Các con tàu không mang số hiệu, nguỵ trang thành thuyền đánh cá, đi đường vòng ngoài khơi rồi cập các bến bí mật ven biển miền Nam.
Đường Hồ Chí Minh trên biển và đường Trường Sơn trên bộ là hai tuyến chi viện chiến lược suốt cuộc kháng chiến.
Miền Nam những năm 1960
Ba câu tiếp theo nói về các phong trào và chiến lược chiến tranh ở miền Nam trong thập niên 1960.
Câu 4. Phong trào Đồng khởi năm 1960 có nơi tiêu biểu nhất ở đâu?
Đáp án: Bến Tre, vùng nay thuộc tỉnh Vĩnh Long (trước 7/2025 là tỉnh Bến Tre).
Phong trào nổ ra cuối năm 1959 và lan rộng trong năm 1960, tiêu biểu là cuộc nổi dậy ở Bến Tre từ ngày 17/1/1960. Nữ tướng Nguyễn Thị Định là một người lãnh đạo nổi tiếng của phong trào ở đây.
Hình ảnh "đội quân tóc dài", những người phụ nữ đấu tranh trực diện với chính quyền Sài Gòn, gắn liền với phong trào này. Ngày 20/12/1960, Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam được thành lập.
Câu 5. Ba chiến lược chiến tranh của Mỹ ở miền Nam theo sách giáo khoa là gì?
Đáp án: Chiến tranh đặc biệt (1961 – 1965), Chiến tranh cục bộ (1965 – 1968), Việt Nam hoá chiến tranh (1969 – 1973).
Chiến tranh đặc biệt dùng quân đội Sài Gòn là chủ yếu, có cố vấn và vũ khí Mỹ, với kế hoạch lập ấp chiến lược. Chiến tranh cục bộ đưa quân viễn chinh Mỹ trực tiếp tham chiến. Việt Nam hoá chiến tranh rút dần quân Mỹ, tăng cường quân đội Sài Gòn.
Nhớ ba chiến lược theo thứ tự này giúp bạn xếp đúng hầu hết các sự kiện quân sự ở miền Nam từ 1961 đến 1973.
Câu 6. Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân diễn ra năm nào?
Đáp án: Năm 1968.
Đêm giao thừa Tết Mậu Thân 1968, các lực lượng ở miền Nam đồng loạt tiến công vào nhiều đô thị, trong đó có Sài Gòn và Huế.
Sự kiện này tác động lớn đến dư luận nước Mỹ, góp phần buộc Mỹ tuyên bố hạn chế ném bom miền Bắc và chấp nhận đàm phán ở Paris. Đây là bước chuyển sang thời kỳ vừa đánh vừa đàm.
Miền Bắc và bàn đàm phán
Ba câu dưới đây nói về những năm miền Bắc bị đánh phá bằng không quân và con đường đi tới Hiệp định Paris.
Câu 7. Cuối tháng 12/1972, cuộc tập kích bằng máy bay B-52 vào Hà Nội, Hải Phòng kéo dài bao lâu?
Đáp án: Mười hai ngày đêm, từ ngày 18 đến ngày 29/12/1972.
Mỹ dùng máy bay ném bom chiến lược B-52 đánh vào Hà Nội, Hải Phòng nhằm gây sức ép trên bàn đàm phán. Lực lượng phòng không ở miền Bắc đã bắn rơi nhiều máy bay, trong đó có nhiều chiếc B-52.
Cuộc đánh trả này được gọi là "Điện Biên Phủ trên không". Ở Hà Nội, phố Khâm Thiên và bệnh viện Bạch Mai là những nơi bị tàn phá nặng.
Câu 8. Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hoà bình ở Việt Nam được ký ngày nào?
Đáp án: Ngày 27/1/1973.
Cuộc đàm phán bắt đầu từ năm 1968 và kéo dài gần năm năm. Theo hiệp định, Mỹ rút hết quân khỏi miền Nam, cam kết tôn trọng độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam.
Bà Nguyễn Thị Bình, Bộ trưởng Ngoại giao Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hoà miền Nam Việt Nam, là người phụ nữ duy nhất ký hiệp định.
Câu 9. Quân đội Mỹ rút khỏi miền Nam vào thời gian nào?
Đáp án: Đến cuối tháng 3/1973, toán quân Mỹ cuối cùng rời miền Nam.
Sau khi Hiệp định Paris có hiệu lực, việc rút quân diễn ra trong khoảng hai tháng. Từ đó, quân đội Sài Gòn là lực lượng chính ở miền Nam, tiếp tục được Mỹ viện trợ.
Đây là thay đổi quan trọng về tương quan lực lượng, là cơ sở để có kế hoạch giải phóng miền Nam trong hai năm 1975 – 1976, về sau rút ngắn còn năm 1975.
Mùa xuân năm 1975 và năm 1976
Năm câu cuối đi qua những tuần cuối cùng của cuộc chiến, việc tiếp quản các đảo ở Trường Sa và việc thống nhất về mặt nhà nước.
Câu 10. Cuộc tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân 1975 gồm ba chiến dịch nào?
Đáp án: Chiến dịch Tây Nguyên, chiến dịch Huế – Đà Nẵng và chiến dịch Hồ Chí Minh.
Chiến dịch Tây Nguyên mở màn bằng trận Buôn Ma Thuột ngày 10/3/1975, nay thuộc tỉnh Đắk Lắk. Tiếp theo, Huế được giải phóng ngày 26/3 và Đà Nẵng ngày 29/3/1975.
Chiến dịch Hồ Chí Minh diễn ra từ ngày 26 đến ngày 30/4/1975, hướng vào Sài Gòn.
Câu 11. Trưa ngày 30/4/1975, sự kiện nào đánh dấu chiến dịch Hồ Chí Minh kết thúc?
Đáp án: Xe tăng tiến vào Dinh Độc Lập, chính quyền Sài Gòn tuyên bố đầu hàng không điều kiện.
Khoảng trưa 30/4/1975, các xe tăng húc đổ cổng Dinh Độc Lập; người đứng đầu chính quyền Sài Gòn khi đó tuyên bố đầu hàng. Dinh Độc Lập nay là Hội trường Thống Nhất ở Thành phố Hồ Chí Minh.
Ngày 30/4 được kỷ niệm là Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Theo sách giáo khoa, đến ngày 2/5/1975, Châu Đốc là tỉnh cuối cùng ở miền Nam được giải phóng; vùng này nay thuộc tỉnh An Giang.
Câu 12. Tháng 4/1975, lực lượng hải quân đã tiếp quản các đảo ở quần đảo nào?
Đáp án: Quần đảo Trường Sa.
Trong tháng 4/1975, các đơn vị hải quân lần lượt tiếp quản những đảo do quân đội Sài Gòn đóng giữ ở quần đảo Trường Sa, như Song Tử Tây, Sơn Ca, Nam Yết, Sinh Tồn và đảo Trường Sa.
Hoàng Sa và Trường Sa là hai quần đảo thuộc chủ quyền của Việt Nam. Theo đơn vị hành chính hiện nay, Hoàng Sa thuộc thành phố Đà Nẵng, Trường Sa thuộc tỉnh Khánh Hoà.
Câu 13. Cuộc Tổng tuyển cử bầu Quốc hội chung của cả nước diễn ra ngày nào?
Đáp án: Ngày 25/4/1976.
Sau năm 1975, hai miền vẫn còn hai chính quyền riêng. Ngày 25/4/1976, cử tri cả nước đi bầu Quốc hội chung, bước quan trọng để thống nhất đất nước về mặt nhà nước.
Đây là Quốc hội khoá VI, tiếp nối số khoá của Quốc hội từ năm 1946.
Câu 14. Ngày 2/7/1976, Quốc hội đã quyết định những gì?
Đáp án: Đặt tên nước là Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thủ đô Hà Nội, quốc ca là bài Tiến quân ca, và đổi tên Sài Gòn – Gia Định thành Thành phố Hồ Chí Minh.
Kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khoá VI diễn ra từ cuối tháng 6 đến đầu tháng 7/1976, thông qua các quyết định về tên nước, quốc kỳ, quốc huy, quốc ca và thủ đô.
Từ đây, nước Việt Nam thống nhất cả về lãnh thổ lẫn bộ máy nhà nước.
Dòng thời gian 1954 – 1976 trong một bảng
Bảng dưới gom các mốc trong bài. Năm nào có nhiều sự kiện, bảng ghi ngày cụ thể để bạn không nhầm thứ tự.
| Thời gian | Sự kiện |
|---|---|
| 21/7/1954 | Hiệp định Genève, giới tuyến tạm thời ở vĩ tuyến 17 |
| Tháng 5/1959 | Mở tuyến đường Trường Sơn |
| 1959 – 1960 | Phong trào Đồng khởi, tiêu biểu ở Bến Tre |
| 20/12/1960 | Thành lập Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam |
| 1961 – 1965 | Chiến tranh đặc biệt |
| 1965 – 1968 | Chiến tranh cục bộ |
| Tết Mậu Thân 1968 | Tổng tiến công và nổi dậy |
| 1969 – 1973 | Việt Nam hoá chiến tranh |
| 18 – 29/12/1972 | Mười hai ngày đêm trên bầu trời Hà Nội, Hải Phòng |
| 27/1/1973 | Ký Hiệp định Paris |
| 10/3/1975 | Trận Buôn Ma Thuột, mở màn chiến dịch Tây Nguyên |
| 30/4/1975 | Kết thúc chiến dịch Hồ Chí Minh |
| 25/4/1976 | Tổng tuyển cử bầu Quốc hội chung |
| 2/7/1976 | Tên nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam |
Ba chiến lược chiến tranh chiếm phần giữa của bảng; nếu nhớ được ba khung năm 1961, 1965, 1969, bạn sẽ đặt các sự kiện còn lại vào đúng chỗ khá dễ.
Những câu hay trả lời nhầm
Các bộ câu hỏi về giai đoạn này thường đặt bẫy ở những cặp ngày tháng gần nhau. Một số chỗ cần chú ý:
- 30/4/1975 và 2/7/1976. Ngày thứ nhất kết thúc chiến tranh; ngày thứ hai là ngày đặt tên nước thống nhất. Thống nhất về mặt nhà nước diễn ra năm 1976.
- Đồng khởi và Mậu Thân. Đồng khởi diễn ra năm 1959 – 1960 ở nông thôn; Mậu Thân là năm 1968, hướng vào các đô thị.
- Buôn Ma Thuột mở màn chiến dịch Tây Nguyên, không phải chiến dịch Hồ Chí Minh.
- Bến Tre hiện nay thuộc tỉnh Vĩnh Long. Khi trả lời câu về Đồng khởi, có thể ghi Bến Tre và chú thích tên tỉnh sau 7/2025.
- Quốc hội khoá VI, không phải khoá I. Quốc hội bầu năm 1976 nối tiếp số khoá từ năm 1946, nên là khoá VI.
Mẹo nhỏ: với các câu hỏi kiểu "sự kiện nào diễn ra trước", hãy gắn từng sự kiện vào một trong ba chiến lược chiến tranh rồi so sánh, thay vì nhớ từng ngày riêng lẻ.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao gọi là kháng chiến 21 năm?
Tính từ năm 1954, sau Hiệp định Genève, đến năm 1975 là 21 năm. Đây là cách gọi phổ biến trong sách báo khi nói về cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.
Dinh Độc Lập ngày nay có tham quan được không?
Có. Dinh Độc Lập nay là di tích Hội trường Thống Nhất ở trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh, mở cửa cho khách tham quan, trong khuôn viên còn trưng bày xe tăng gắn với sự kiện trưa 30/4/1975.
Đường Trường Sơn dài bao nhiêu?
Tuyến đường là một mạng lưới nhiều nhánh, đường dọc, đường ngang thay đổi qua các năm, nên các tài liệu đưa ra tổng chiều dài khác nhau, thường là hàng chục nghìn ki-lô-mét. Khi gặp câu hỏi đòi một con số chính xác, nên kiểm lại theo đúng tài liệu học tập đang dùng.
Nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn ở đâu?
Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Trường Sơn nằm ở tỉnh Quảng Trị, là nơi an táng hàng nghìn liệt sĩ hy sinh trên tuyến đường Trường Sơn. Nơi đây được xếp vào hệ thống nghĩa trang liệt sĩ quốc gia.
Sau sắp xếp hành chính năm 2025, Hoàng Sa và Trường Sa thuộc đơn vị hành chính nào?
Từ ngày 1/7/2025, khi không còn cấp huyện, huyện đảo Hoàng Sa trở thành đặc khu Hoàng Sa thuộc thành phố Đà Nẵng, huyện đảo Trường Sa trở thành đặc khu Trường Sa thuộc tỉnh Khánh Hoà. Đây là hai quần đảo thuộc chủ quyền Việt Nam.