TongQuat.comTổng Quát
Khoa học tự nhiên

Kiến thức về thực vật qua 15 câu hỏi có đáp án, từ quang hợp đến cây đước

Oxy cây nhả ra đến từ đâu, tre có phải cỏ, chuối là cây gì, nấm có phải thực vật? 15 câu hỏi về thực vật kèm đáp án và lời giải thích dễ nhớ.

Aerial view of mangrove forest channels in Ca Mau at low tide, a small wooden boat moving through, arching stilt roots visible along muddy banks, golden light

Thực vật tự làm ra thức ăn từ ánh sáng, nước và khí carbon dioxide — khả năng nuôi sống gần như mọi chuỗi thức ăn trên cạn. Thế nhưng nhiều điều về cây cối ta vẫn hiểu sai: chuối không phải cây gỗ, tre là một loại cỏ, còn oxy cây nhả ra lại không đến từ khí CO₂.

Bộ 15 câu hỏi này đi từ chiếc lá trong vườn tới rừng đước Cà Mau, mỗi câu kèm đáp án và giải thích vì sao. Phần giải thích mới là chỗ đáng đọc kỹ. Cuối bài có mục câu hay bị trả lời nhầm và bảng đáp án nhanh.

Lá cây làm việc ra sao

Câu 1. Quang hợp dùng nguyên liệu gì và tạo ra gì? Đáp án: Dùng carbon dioxide, nước và năng lượng ánh sáng; tạo ra đường (glucose) và oxy. Quá trình diễn ra trong lục lạp, nhờ chất diệp lục bắt năng lượng ánh sáng. Đường làm ra là nguồn năng lượng và nguyên liệu xây dựng thân, lá, rễ. Gỗ của một cái cây, xét cho cùng, phần lớn được làm từ carbon lấy trong không khí chứ không phải từ đất.

Câu 2. Oxy cây thải ra trong quang hợp đến từ phân tử nào? Đáp án: Từ phân tử nước, không phải từ CO₂. Năm 1941, các nhà khoa học dùng nước đánh dấu bằng đồng vị oxy nặng và thấy oxy thải ra mang đúng dấu ấy. Trong pha sáng, năng lượng ánh sáng tách nước, giải phóng oxy; carbon trong CO₂ thì được giữ lại để làm đường. Đây là câu nhiều người học sinh học lâu năm vẫn trả lời sai.

Câu 3. Vì sao lá cây chuyển vàng, đỏ vào mùa thu ở các nước ôn đới? Đáp án: Vì diệp lục bị phân giải, lộ ra sắc tố vàng cam có sẵn; một số cây còn tạo thêm sắc tố đỏ. Khi ngày ngắn và trời lạnh, cây ngừng làm mới diệp lục để thu hồi chất dinh dưỡng trước khi rụng lá. Các sắc tố carotenoid màu vàng cam vốn có trong lá nhưng bị màu lục che khuất, giờ mới hiện ra. Màu đỏ do anthocyanin, sắc tố được tạo mới vào lúc này.

Câu 4. Nước từ rễ đi lên ngọn cây cao hàng chục mét bằng cách nào? Đáp án: Chủ yếu nhờ lực kéo do lá thoát hơi nước. Nước bay hơi qua các lỗ khí nhỏ ở mặt lá, kéo cột nước liền mạch trong mạch gỗ đi lên, vì các phân tử nước bám chặt vào nhau và vào thành mạch. Cây không có "trái tim" bơm nước; cả hệ thống chạy bằng năng lượng Mặt Trời làm nước bay hơi.

Câu 5. Lá cây trinh nữ (cây xấu hổ) cụp lại khi chạm vào là nhờ đâu? Đáp án: Nhờ thay đổi áp suất nước trong các tế bào ở gốc cuống lá. Khi bị chạm, tín hiệu lan nhanh tới phần phình ở gốc lá chét, nước thoát khỏi một nhóm tế bào, chúng xẹp xuống và lá cụp lại. Vài phút sau nước trở lại, lá xoè ra. Phản ứng này được cho là giúp cây tránh bị ăn hoặc làm côn trùng rơi khỏi lá.

Cây quen mà lạ

Câu 6. Tre là cây gỗ hay cỏ? Đáp án: Tre thuộc họ Hoà thảo, tức họ cỏ, cùng họ với lúa, ngô, mía. Thân tre rỗng, có đốt, không có vòng năm như cây gỗ. Một số loài tre nằm trong số thực vật mọc nhanh nhất thế giới, có loài măng vươn cao gần một mét mỗi ngày trong điều kiện thuận lợi. Nhiều loài tre ra hoa đồng loạt sau nhiều chục năm rồi cả bụi chết đi.

Câu 7. Cây chuối có thân gỗ không? Đáp án: Không. Chuối là cây thân thảo; phần ta gọi là "thân" thực ra là các bẹ lá cuộn chặt vào nhau, gọi là thân giả. Thân thật của cây chuối là phần củ nằm dưới đất. Khi chuối trổ buồng, cuống hoa mọc từ củ, xuyên qua giữa thân giả và chui ra ở ngọn. Chuối là một trong những cây thân thảo lớn nhất.

Câu 8. Về mặt thực vật học, quả cà chua là quả hay rau? Đáp án: Là quả, vì nó phát triển từ bầu nhuỵ của hoa và chứa hạt. Theo định nghĩa ấy, dưa chuột, ớt, bí, mướp, đậu bắp cũng là quả. Cách gọi "rau" là cách phân loại trong bếp, dựa vào vị và cách nấu. Hai hệ cách gọi cùng đúng trong phạm vi của nó; câu hỏi phải nói rõ đang theo nghĩa nào.

Câu 9. Nấm có phải thực vật không? Đáp án: Không. Nấm thuộc một giới riêng, giới Nấm. Nấm không có diệp lục, không quang hợp, phải hấp thụ chất hữu cơ từ môi trường; thành tế bào của nấm làm từ kitin, chất có trong vỏ côn trùng, chứ không phải xenlulozơ như thực vật. Xét về quan hệ họ hàng, nấm còn gần với động vật hơn là với thực vật.

Câu 10. Vì sao nước lăn trên lá sen mà lá không ướt? Đáp án: Vì bề mặt lá sen phủ những gai siêu nhỏ cùng lớp sáp, khiến giọt nước chỉ chạm vào đỉnh các gai. Giọt nước co tròn lại và lăn đi, cuốn theo bụi bẩn. Hiện tượng này được gọi là "hiệu ứng lá sen" và đã truyền cảm hứng cho sơn, kính và vải tự làm sạch. Câu "gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn" bất ngờ có cả cơ sở vật lý.

Kỷ lục và cây đặc biệt

Câu 11. Cây cao nhất thế giới thuộc loài nào? Đáp án: Cây gỗ đỏ ven biển (Sequoia sempervirens) ở California, Mỹ. Cá thể cao nhất được đo có chiều cao khoảng 116 mét. Loài này sống ở vùng có sương mù ven biển, hấp thụ một phần nước từ sương qua lá. Cần phân biệt với cây cự sam khổng lồ cùng vùng, loài có thân to nhất tính theo thể tích gỗ.

Câu 12. Bông hoa đơn lớn nhất thế giới thuộc loài nào? Đáp án: Rafflesia arnoldii, mọc ở rừng Sumatra và Borneo, đường kính có thể gần một mét. Loài này ký sinh trên một loại dây leo, không có lá, thân hay rễ riêng. Hoa toả mùi như thịt thối để thu hút ruồi tới thụ phấn, vì thế còn được gọi là "hoa xác chết" — tên gọi đôi khi dùng chung với một loài hoa khổng lồ khác.

Câu 13. Vì sao cây nắp ấm phải "ăn" côn trùng? Đáp án: Để bổ sung đạm và khoáng, vì chúng thường sống trên đất nghèo dinh dưỡng. Cây vẫn quang hợp để có năng lượng; côn trùng rơi vào chiếc ấm trơn chứa dịch tiêu hoá là nguồn nitơ và photpho thêm. Việt Nam có nhiều loài nắp ấm mọc hoang trên đất cát, đất chua và vùng núi.

Câu 14. Rừng đước ở Cà Mau có đặc điểm gì giúp cây sống trên bùn ngập mặn? Đáp án: Rễ chống hình vòm giữ thân đứng vững và hạt nảy mầm ngay khi còn trên cây mẹ. Bùn lỏng thiếu oxy, nên rễ chống vừa làm chân trụ vừa có lỗ thở để lấy khí khi thuỷ triều rút. Trụ mầm dài rơi xuống cắm thẳng vào bùn hoặc trôi theo nước tới chỗ mới để mọc. Rừng ngập mặn chắn sóng, giữ đất bồi và là nơi sinh sản của nhiều loài tôm cá.

Câu 15. Hoa hướng dương có xoay theo Mặt Trời suốt đời không? Đáp án: Không. Chỉ cây non và nụ hoa xoay theo Mặt Trời trong ngày; khi hoa nở hẳn, nó dừng lại và quay cố định về hướng đông. Ban đêm, nụ non quay trở lại phía đông chờ bình minh. Các thí nghiệm cho thấy hoa hướng về phía đông ấm lên nhanh hơn vào buổi sáng và được ong ghé thăm nhiều hơn.

Đọc thêm: vì sao ngô, mía lớn nhanh dưới nắng gắt

Không phải mọi cây quang hợp theo cùng một cách. Phần lớn thực vật, trong đó có lúa, lúa mì, đậu và hầu hết cây gỗ, cố định CO₂ theo con đường gọi là C3. Con đường này có một điểm yếu: khi trời nóng và cây phải khép lỗ khí để giữ nước, CO₂ trong lá cạn dần, enzyme cố định carbon bắt nhầm oxy, làm hao phí một phần năng lượng.

Ngô, mía, cao lương và nhiều loài cỏ nhiệt đới dùng con đường C4: chúng gom CO₂ trước ở một nhóm tế bào, rồi "bơm" vào nhóm tế bào bên trong với nồng độ cao. Nhờ vậy enzyme ít bắt nhầm oxy, cây quang hợp hiệu quả dưới nắng gắt và nhiệt độ cao, lại tiết kiệm nước hơn. Đó là một lý do ruộng mía, ruộng ngô vẫn xanh tốt vào những tháng nắng nóng.

Còn dứa, thanh long và các loài xương rồng dùng con đường CAM: mở lỗ khí lấy CO₂ vào ban đêm khi trời mát, tích lại, rồi ban ngày đóng lỗ khí và dùng lượng CO₂ đã tích để quang hợp. Cách làm này giúp chúng chịu hạn rất giỏi. Thanh long trồng nhiều ở các vùng nắng gió như vùng ven biển Lâm Đồng (thuộc tỉnh Bình Thuận trước 7/2025) hay Tây Ninh chính là một cây CAM điển hình.

Những câu hay bị trả lời nhầm

Bốn nhầm lẫn dưới đây sống dai vì cách gọi đời thường không trùng với cách phân loại khoa học.

  • "Cây lấy thức ăn từ đất." Đất cung cấp nước và khoáng; phần lớn khối lượng khô của cây là carbon lấy từ không khí qua quang hợp.
  • "Ban đêm cây nhả khí độc, không nên để cây trong phòng ngủ." Ban đêm cây chỉ hô hấp, thải một lượng CO₂ rất nhỏ so với một người ngủ cùng phòng; vài chậu cây trong phòng không gây hại.
  • "Nấm là thực vật không có lá." Nấm thuộc giới riêng, thành tế bào bằng kitin, không quang hợp.
  • "Cây chuối, cây tre là cây thân gỗ." Chuối là cây thân thảo với thân giả; tre là cây thuộc họ cỏ, thân rỗng có đốt.

Khi gặp một câu khẳng định về cây cối nghe như mẹo dân gian, bạn có thể tự hỏi: nó đang nói theo nghĩa nhà bếp, nghĩa vườn tược hay nghĩa sinh học? Cùng một câu có thể đúng theo nghĩa này mà sai theo nghĩa kia, như chuyện cà chua là rau hay quả.

Bảng đáp án nhanh

Che cột phải và đọc lại cột giữa để ôn. Bảng giữ thứ tự câu trong bài.

CâuHỏi gìĐáp án
1Nguyên liệu và sản phẩm quang hợpCO₂, nước, ánh sáng → đường, oxy
2Oxy đến từ đâuTừ nước
3Lá đổi màu mùa thuDiệp lục phân giải, lộ sắc tố khác
4Nước lên ngọn câyLực kéo do thoát hơi nước
5Trinh nữ cụp láThay đổi áp suất nước ở gốc lá
6Tre thuộc họHoà thảo (cỏ)
7Thân chuốiThân giả từ bẹ lá
8Cà chuaLà quả theo thực vật học
9NấmGiới riêng, không phải thực vật
10Lá sen không ướtGai siêu nhỏ và sáp
11Cây cao nhấtGỗ đỏ ven biển, khoảng 116 m
12Hoa đơn lớn nhấtRafflesia arnoldii
13Nắp ấm bắt mồiBổ sung đạm, khoáng
14Cây đướcRễ chống, hạt nảy mầm trên cây
15Hướng dương trưởng thànhQuay cố định về đông

Nếu có dịp tới Vườn quốc gia Mũi Cà Mau hoặc rừng ngập mặn Cần Giờ ở Thành phố Hồ Chí Minh, bạn có thể thấy tận mắt rễ chống và trụ mầm của cây đước như mô tả ở câu 14.

Câu hỏi thường gặp

Cây có hô hấp như động vật không?

Có. Cây hô hấp cả ngày lẫn đêm, lấy oxy và thải CO₂ để giải phóng năng lượng từ đường. Ban ngày, quang hợp diễn ra mạnh hơn hô hấp nên tổng thể cây thải ra oxy; ban đêm không có ánh sáng thì chỉ còn hô hấp.

Cây sống lâu nhất thế giới bao nhiêu tuổi?

Một số cây thông bristlecone ở vùng núi miền tây nước Mỹ được xác định hơn bốn nghìn sáu trăm năm tuổi bằng cách đếm vòng gỗ. Nếu tính cả các quần thể vô tính mọc từ chung một hệ rễ, có quần thể được ước tính còn già hơn nhiều.

Vì sao rễ cây bị úng nước lại chết?

Rễ cũng cần oxy để hô hấp. Khi đất ngập nước lâu, các khe khí trong đất bị nước chiếm chỗ, rễ thiếu oxy, tế bào rễ chết dần và dễ bị nấm bệnh tấn công. Cây đước có rễ thở đặc biệt nên mới sống được trên bùn ngập.

Hạt giống có sống được nhiều năm không?

Nhiều loại hạt ở trạng thái ngủ có thể sống nhiều năm nếu khô và mát. Có ví dụ nổi tiếng về hạt chà là cổ khoảng hai nghìn năm tuổi tìm thấy ở Israel đã được gieo nảy mầm thành công. Đây là lý do có các ngân hàng hạt giống bảo tồn.

Thực vật có cảm nhận được trọng lực không?

Có. Rễ cây mọc hướng xuống, thân mọc hướng lên nhờ các tế bào chứa hạt tinh bột nặng lắng xuống phía dưới, báo cho cây biết đâu là hướng trọng lực. Hiện tượng này gọi là hướng trọng lực, giúp hạt nảy mầm đúng chiều dù nằm ngược trong đất.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138