TongQuat.comTổng Quát
Nghệ thuật và âm nhạc

Kiệt tác hội hoạ thế giới: 15 câu hỏi về danh hoạ và tranh nổi tiếng có giải thích

15 câu hỏi về Mona Lisa, Đêm đầy sao, Guernica và các bức tranh kinh điển: ai vẽ, vẽ khi nào, đang ở đâu, kèm lời giải thích dễ nhớ.

Art students seen from behind sketching at easels in a bright university studio in Hanoi, plaster busts on shelves, blank canvases, soft north window light, teal and orange tones

Bộ câu hỏi này gồm 15 câu về những bức tranh nổi tiếng nhất thế giới, từ thời Phục hưng Ý đến thế kỷ 20, mỗi câu có đáp án và lời giải thích vì sao. Phần lớn câu hỏi xoay quanh ba điều người ta hay nhầm: ai vẽ, vẽ vào khoảng năm nào, và bức tranh gốc hiện nằm ở bảo tàng nào. Những thông tin này đã được các bảo tàng và sách lịch sử mỹ thuật thống nhất từ lâu, nên dùng để ôn hay để kể cho người khác đều yên tâm.

Cách đọc dễ nhớ nhất là che phần đáp án, tự trả lời trong đầu rồi mới đọc lời giải thích. Không có điểm, không có đúng nhiều hay ít: mục đích là hiểu thêm một chi tiết về mỗi bức tranh, chẳng hạn vì sao bức Đêm tuần tra thật ra không vẽ cảnh ban đêm, hay vì sao bức Bữa tiệc ly xuống cấp chỉ vài chục năm sau khi vẽ xong.

Thời Phục hưng Ý: Leonardo, Michelangelo, Botticelli

Câu 1. Ai vẽ bức Mona Lisa, và bức tranh gốc đang ở đâu? Đáp án: Leonardo da Vinci; bảo tàng Louvre ở Paris. Leonardo bắt đầu vẽ khoảng năm 1503 và còn sửa nhiều năm sau đó. Tranh vẽ sơn dầu trên ván gỗ dương, kích thước chỉ khoảng 77 × 53 cm, nhỏ hơn nhiều so với hình dung của người lần đầu đứng trước nó. Nét mềm mại ở khoé miệng và khoé mắt đến từ kỹ thuật sfumato: các lớp màu mỏng chồng lên nhau để đường viền tan dần vào bóng tối, không có nét kẻ rõ. Năm 1911 bức tranh từng bị đánh cắp khỏi Louvre và hai năm sau mới được tìm lại ở Ý.

Câu 2. Bức Bữa tiệc ly của Leonardo được vẽ trên chất liệu gì? Đáp án: trên tường phòng ăn của một tu viện ở Milan. Leonardo vẽ trong khoảng 1495–1498, nhưng không dùng kỹ thuật bích hoạ truyền thống (vẽ khi vữa còn ướt để màu ăn vào tường). Ông vẽ lên tường đã khô bằng hỗn hợp màu riêng để có thể sửa chậm rãi. Lựa chọn đó khiến lớp màu bong tróc rất sớm, và các đợt phục chế kéo dài nhiều thế kỷ, lần lớn gần nhất kết thúc năm 1999.

Câu 3. Ai vẽ trần nhà nguyện Sistine ở Vatican? Đáp án: Michelangelo, trong khoảng 1508–1512. Chi tiết thú vị là Michelangelo tự coi mình trước hết là nhà điêu khắc, tác giả của tượng David, và ban đầu không muốn nhận việc vẽ trần. Ông vẽ gần như một mình trên giàn giáo, phần lớn thời gian đứng ngửa đầu chứ không nằm như giai thoại thường kể. Cảnh hai bàn tay gần chạm nhau trong Sự sáng tạo Adam là chi tiết được chép lại nhiều nhất của cả trần.

Câu 4. Bức Sự ra đời của thần Vệ Nữ là của hoạ sĩ nào? Đáp án: Sandro Botticelli, khoảng giữa thập niên 1480. Tranh vẽ nữ thần đứng trên vỏ sò trôi vào bờ, hiện ở phòng tranh Uffizi, Florence. Botticelli vẽ trên vải bằng màu keo trứng (tempera) chứ không phải sơn dầu, nên màu có độ trong và nhẹ rất riêng. Đây là một trong những bức tranh khổ lớn đầu tiên ở Ý lấy đề tài thần thoại Hy Lạp – La Mã thay cho đề tài tôn giáo quen thuộc thời đó.

Thời hoàng kim của hội hoạ Hà Lan

Câu 5. Bức Cô gái đeo hoa tai ngọc trai do ai vẽ và có phải chân dung một người có thật? Đáp án: Johannes Vermeer, khoảng năm 1665; không xác định được người mẫu. Tranh hiện ở bảo tàng Mauritshuis tại La Haye, Hà Lan. Giới nghiên cứu xếp nó vào loại tronie, tức tranh vẽ một gương mặt, một nét biểu cảm hay trang phục lạ, không nhằm ghi lại chân dung một người cụ thể. Vì vậy những câu chuyện về danh tính cô gái trong sách và phim đều là hư cấu.

Câu 6. Vì sao bức tranh nổi tiếng của Rembrandt được gọi là Đêm tuần tra dù cảnh không diễn ra ban đêm? Đáp án: vì lớp dầu phủ bề mặt bị tối màu theo thời gian. Rembrandt hoàn thành tranh năm 1642, vẽ một đội dân quân bảo vệ thành phố Amsterdam đang xuất phát. Qua hơn một thế kỷ, lớp vecni sẫm lại khiến cả bức tranh trông như cảnh đêm, và cái tên quen gọi ra đời từ đó. Khi được làm sạch vào thế kỷ 20, ánh sáng ban ngày trong tranh hiện rõ hơn. Tranh treo ở bảo tàng Rijksmuseum, Amsterdam.

Ấn tượng và hậu Ấn tượng: ánh sáng và màu thuần

Câu 7. Trường phái Ấn tượng được đặt tên theo bức tranh nào? Đáp án: bức Ấn tượng, mặt trời mọc của Claude Monet. Monet vẽ cảnh cảng Le Havre năm 1872 và đem trưng bày ở cuộc triển lãm năm 1874 tại Paris. Một nhà phê bình đã mượn chữ “ấn tượng” trong tên tranh để chế giễu cả nhóm hoạ sĩ, cho rằng họ chỉ vẽ phác. Nhóm hoạ sĩ nhận luôn cái tên ấy. Tranh hiện ở bảo tàng Marmottan Monet, Paris.

Câu 8. Vincent van Gogh vẽ bức Đêm đầy sao ở đâu? Đáp án: trong thời gian ở một nhà điều dưỡng tại Saint-Rémy-de-Provence, miền nam nước Pháp, năm 1889. Cảnh trong tranh dựa trên khung cửa sổ phòng ông nhìn ra, nhưng ngôi làng và cây bách phía trước được ông thêm và sắp xếp lại theo trí nhớ. Những vệt cọ xoáy trên bầu trời là dấu hiệu phong cách riêng của Van Gogh. Tranh hiện ở bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại (MoMA), New York.

Câu 9. Loạt tranh Hoa hướng dương của Van Gogh được vẽ để làm gì? Đáp án: để trang trí căn phòng chuẩn bị đón hoạ sĩ Paul Gauguin đến ở cùng tại Arles. Van Gogh vẽ nhiều phiên bản trong hai năm 1888–1889, dùng gần như toàn sắc vàng: hoa vàng, bình vàng, nền vàng. Việc dùng nhiều sắc độ của một màu như vậy là thử nghiệm táo bạo vào thời đó. Các phiên bản hiện nằm rải rác ở nhiều bảo tàng tại London, Amsterdam, Munich, Philadelphia và Tokyo.

Thế kỷ 20: biểu hiện, lập thể, siêu thực

Câu 10. Bức Tiếng thét là của hoạ sĩ nước nào? Đáp án: Edvard Munch, người Na Uy, phiên bản nổi tiếng nhất vẽ năm 1893. Munch làm nhiều phiên bản: tranh màu, tranh phấn và cả bản in đá để nhân bản. Hình người ôm mặt trên cây cầu dưới bầu trời đỏ cam được xem là hình ảnh tiêu biểu cho nỗi lo âu, và thường được nhắc như một tác phẩm mở đường cho trường phái Biểu hiện.

Câu 11. Guernica của Pablo Picasso nói về sự kiện gì? Đáp án: cuộc ném bom thị trấn Guernica ở xứ Basque năm 1937, trong Nội chiến Tây Ban Nha. Picasso vẽ bức tranh khổ lớn này chỉ trong vài tuần để trưng bày ở Hội chợ Thế giới Paris cùng năm. Tranh gần như chỉ có đen, trắng và xám, giống một tấm ảnh báo, với con ngựa gào thét, người mẹ ôm con và bóng đèn trên cao. Tranh hiện ở bảo tàng Reina Sofía, Madrid.

Câu 12. Hai hoạ sĩ nào được xem là người khởi xướng trường phái Lập thể? Đáp án: Pablo Picasso và Georges Braque. Từ khoảng 1907–1908, hai người cùng thử vẽ vật thể như nhìn từ nhiều góc cùng lúc, chia hình thành các mặt phẳng hình học. Bức Những cô gái Avignon của Picasso năm 1907 thường được nhắc là bước chuyển quan trọng dẫn tới Lập thể, dù bản thân nó chưa hẳn là một bức Lập thể hoàn chỉnh.

Câu 13. Bức tranh có những chiếc đồng hồ mềm chảy xuống là của ai? Đáp án: Salvador Dalí, bức Sự dai dẳng của ký ức năm 1931. Đây là một trong những hình ảnh tiêu biểu nhất của chủ nghĩa Siêu thực, trào lưu muốn vẽ thế giới của giấc mơ với độ tỉ mỉ như ảnh chụp. Bức tranh thật ra khá nhỏ, chỉ cỡ một tờ giấy khổ lớn, và hiện ở bảo tàng MoMA, New York.

Ngoài châu Âu: một bản khắc gỗ đi khắp thế giới

Câu 14. Hình ảnh con sóng lớn uốn cong trước núi Phú Sĩ là tác phẩm của ai, làm bằng kỹ thuật gì? Đáp án: Katsushika Hokusai, tranh khắc gỗ in màu, khoảng năm 1831. Tên quen gọi là Sóng lừng ngoài khơi Kanagawa, nằm trong loạt “Ba mươi sáu cảnh núi Phú Sĩ”. Vì là tranh in, có hàng nghìn bản được in ra từ cùng bộ ván khắc, nên nhiều bảo tàng trên thế giới cùng sở hữu một bản. Tranh khắc gỗ Nhật Bản theo tàu buôn sang châu Âu thế kỷ 19 và ảnh hưởng rõ đến Monet, Van Gogh và các hoạ sĩ Ấn tượng.

Câu 15. Tranh in khác tranh vẽ tay ở điểm nào khi nói về “bản gốc”? Đáp án: với tranh in, bản gốc là những bản in sớm từ ván khắc của chính thời tác giả, có thể có nhiều bản cùng giá trị. Điều này giải thích vì sao bạn có thể thấy “Sóng lừng” ở bảo tàng tại New York, London lẫn Tokyo mà không có bản nào là đồ giả. Ngược lại, tranh sơn dầu như Mona Lisa chỉ có đúng một bản gốc; các bản khác là tranh chép hoặc ảnh in lại.

Bảng tra nhanh: tranh, hoạ sĩ, năm và nơi trưng bày

Bảng dưới gom lại thông tin của các câu hỏi để bạn nhìn một lượt. Năm ghi theo mốc được các bảo tàng công bố; chữ “khoảng” nghĩa là giới nghiên cứu chỉ xác định được khoảng thời gian.

Bức tranhHoạ sĩNămNơi trưng bày
Mona LisaLeonardo da Vincibắt đầu khoảng 1503Louvre, Paris
Sự ra đời của thần Vệ NữSandro Botticellikhoảng 1484–1486Uffizi, Florence
Cô gái đeo hoa tai ngọc traiJohannes Vermeerkhoảng 1665Mauritshuis, La Haye
Đêm tuần traRembrandt1642Rijksmuseum, Amsterdam
Ấn tượng, mặt trời mọcClaude Monet1872Marmottan Monet, Paris
Đêm đầy saoVincent van Gogh1889MoMA, New York
GuernicaPablo Picasso1937Reina Sofía, Madrid

Một mẹo nhớ: ba bức của Botticelli, Vermeer và Rembrandt vẫn nằm ở quê hương hoạ sĩ (Ý và Hà Lan), trong khi Mona Lisa ở Pháp vì Leonardo mang theo khi sang làm việc cho vua Pháp những năm cuối đời. Đêm đầy sao và Sự dai dẳng của ký ức lại cùng ở New York vì được bảo tàng MoMA mua vào thế kỷ 20.

Những câu hay trả lời nhầm

Đây là các nhầm lẫn gặp nhiều nhất khi hỏi về hội hoạ thế giới, kèm lý do gây nhầm.

  • “Mona Lisa là bức tranh rất lớn.” Thật ra khá nhỏ, chưa tới 80 cm chiều cao; ảnh in phóng to và đám đông trước tranh làm người ta hình dung sai.
  • “Michelangelo nằm ngửa để vẽ trần nhà.” Ông chủ yếu đứng trên giàn giáo và ngửa đầu; chính ông từng viết thơ than về tư thế mỏi cổ này.
  • “Van Gogh vẽ Đêm đầy sao từ cảnh thật trước mắt.” Phần bầu trời và khung cảnh được ông kết hợp từ quan sát và trí nhớ, ngôi làng là do ông thêm vào.
  • “Tiếng thét chỉ có một bức.” Munch làm nhiều phiên bản bằng nhiều chất liệu, nên các bảo tàng ở Oslo giữ hơn một bản.
  • “Monet là người đặt tên trường phái Ấn tượng.” Cái tên đến từ lời chế giễu của một nhà phê bình, nhóm hoạ sĩ chỉ nhận lại nó.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao Mona Lisa nổi tiếng hơn hẳn các tranh khác của Leonardo?

Có nhiều lý do cộng lại: kỹ thuật sfumato tạo nụ cười khó nắm bắt, việc tranh được treo ở Louvre là bảo tàng đông khách bậc nhất, và vụ đánh cắp năm 1911 khiến báo chí khắp nơi đăng ảnh bức tranh suốt hai năm. Danh tiếng của nó vì vậy vừa đến từ hội hoạ vừa đến từ lịch sử.

Sơn dầu khác màu keo trứng ở điểm nào?

Màu keo trứng (tempera) khô nhanh, phải vẽ bằng nhiều nét nhỏ chồng lên nhau, màu trong và hơi lì. Sơn dầu khô chậm, cho phép hoà màu ngay trên mặt tranh, phủ nhiều lớp mỏng để tạo chiều sâu và bóng đổ mềm. Từ thế kỷ 15–16, sơn dầu dần thay thế tempera ở châu Âu.

Bích hoạ là gì?

Bích hoạ theo nghĩa hẹp là kỹ thuật vẽ lên lớp vữa vôi còn ướt, để màu ngấm và khô cùng với tường, rất bền. Theo nghĩa rộng, người ta gọi chung mọi tranh vẽ trên tường là bích hoạ. Trần nhà nguyện Sistine là bích hoạ đúng nghĩa, còn Bữa tiệc ly thì không.

Có thể xem các bức tranh này ở Việt Nam không?

Bản gốc của các bức tranh trong bài đều nằm ở bảo tàng nước ngoài và rất hiếm khi cho mượn đi xa. Ở Việt Nam bạn chỉ có thể xem bản in, tranh chép hoặc các triển lãm trình chiếu kỹ thuật số. Nhiều bảo tàng lớn có bộ sưu tập ảnh độ phân giải cao để xem miễn phí trên mạng.

Van Gogh có bán được tranh nào khi còn sống không?

Van Gogh bán được rất ít tranh khi còn sống và sống chủ yếu nhờ em trai Theo giúp đỡ. Con số chính xác vẫn được bàn, nhưng các nhà nghiên cứu đều đồng ý rằng ông gần như không được thị trường biết đến cho tới sau khi mất năm 1890.

Tranh khắc gỗ Nhật Bản ảnh hưởng tới hội hoạ phương Tây ra sao?

Các hoạ sĩ Ấn tượng và hậu Ấn tượng thích bố cục cắt chéo, mảng màu phẳng và đường viền rõ của tranh khắc gỗ Nhật. Van Gogh từng chép lại một số bản của Hiroshige bằng sơn dầu, còn Monet sưu tầm nhiều tranh in Nhật treo trong nhà mình ở Giverny.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138