TongQuat.comTổng Quát
Cơ thể người

Cơ bắp trong cơ thể người: 15 câu hỏi kèm đáp án và lời giải thích

Cơ thể có bao nhiêu cơ, cơ nào lớn nhất, dài nhất, nhỏ nhất, vì sao cơ chỉ kéo mà không đẩy: 15 câu hỏi về cơ bắp kèm giải thích dễ nhớ.

Rowers training on the Hàn River in Đà Nẵng at dawn, backs and arm muscles straining, seen from behind on calm silver water

Cơ thể người có hơn 600 cơ xương, và mọi cử động, từ chớp mắt đến bước chân, đều đến từ một việc duy nhất mà cơ biết làm: co ngắn lại để kéo. Cơ không đẩy được. Hiểu điều đó là hiểu được vì sao cơ luôn làm việc theo cặp, vì sao ta run khi lạnh, vì sao cơ thể co cứng sau khi chết.

Bài gồm 15 câu hỏi chia theo bốn nhóm: số lượng và loại cơ, những chiếc cơ “nhất”, cách cơ co, và những cơ ít ai để ý như cơ hoành hay cơ mặt. Cuối bài có mục câu hay trả lời nhầm và một cách tự quan sát cơ trên cánh tay mình. Đây là kiến thức sinh học phổ thông, không phải hướng dẫn tập luyện hay lời khuyên y tế.

Cơ thể có bao nhiêu cơ và có mấy loại cơ

Câu 1. Cơ thể người có khoảng bao nhiêu cơ xương?

Đáp án: Hơn 600 cơ, con số cụ thể dao động tuỳ cách đếm.

Sách giải phẫu đưa ra các con số từ khoảng 600 đến hơn 650. Sự chênh lệch đến từ cách đếm: một cơ có nhiều đầu, như cơ tứ đầu đùi, có thể được tính là một hay bốn; một số cơ nhỏ có ở người này nhưng vắng ở người khác. Vì vậy câu trả lời an toàn là “hơn 600”, và nếu ai đưa ra một con số chính xác tuyệt đối thì nên hỏi lại họ đếm theo cách nào.

Câu 2. Mô cơ trong cơ thể người được chia thành mấy loại?

Đáp án: Ba loại: cơ vân (cơ xương), cơ trơn và cơ tim.

Cơ vân bám vào xương, nhìn dưới kính hiển vi thấy các vân sáng tối xen kẽ. Cơ trơn có trong thành dạ dày, ruột, mạch máu, bàng quang, không có vân. Cơ tim chỉ có ở tim, có vân giống cơ xương nhưng tế bào phân nhánh và nối với nhau bằng các đĩa nối, nhờ vậy xung điện lan đều khắp quả tim để các tế bào co gần như cùng lúc.

Câu 3. Loại cơ nào co theo ý muốn của ta?

Đáp án: Cơ vân. Cơ trơn và cơ tim co không theo ý muốn.

Bạn quyết định gập tay thì cơ vân ở cánh tay co. Nhưng bạn không ra lệnh được cho dạ dày nhào trộn thức ăn hay cho tim đập chậm lại; những việc đó do hệ thần kinh tự chủ và hoocmon điều chỉnh. Có một vài vùng giao thoa thú vị: cơ hoành là cơ vân, tự co theo nhịp thở khi ta không để ý, nhưng ta vẫn có thể chủ động nín thở hay thở sâu trong một thời gian ngắn.

Câu 4. Cơ chiếm khoảng bao nhiêu phần khối lượng cơ thể người trưởng thành?

Đáp án: Khoảng một phần ba đến hai phần năm, tuỳ giới, tuổi và mức vận động.

Cơ xương là loại mô chiếm khối lượng lớn bậc nhất trong cơ thể. Tỉ lệ này thường cao hơn ở nam so với nữ, giảm dần theo tuổi, và thay đổi theo mức vận động hằng ngày. Vì có nhiều biến số như vậy, câu trả lời đúng là một khoảng chứ không phải một con số cố định. Cơ cũng là nơi tiêu thụ năng lượng và sinh nhiệt lớn khi vận động.

Lớn nhất, dài nhất, nhỏ nhất và câu hỏi “khoẻ nhất”

Câu 5. Cơ lớn nhất cơ thể người là cơ nào?

Đáp án: Cơ mông lớn, thường được nêu là cơ đơn lẻ lớn nhất.

Cơ mông lớn tạo nên phần lớn hình dáng vùng mông, có nhiệm vụ duỗi khớp háng: đứng dậy từ tư thế ngồi, leo cầu thang, giữ thân người thẳng khi đứng. Kích thước lớn của nó gắn với việc con người đi thẳng bằng hai chân. Nếu tính cả một nhóm cơ thì cơ tứ đầu đùi có khối lượng rất lớn, nên câu hỏi cần nói rõ là “cơ đơn lẻ”.

Câu 6. Cơ dài nhất cơ thể người là cơ nào?

Đáp án: Cơ may, chạy chéo mặt trước đùi từ xương chậu xuống mặt trong đầu gối.

Cơ may là một dải cơ mảnh, dài, đi chéo qua cả khớp háng lẫn khớp gối. Nó giúp gập, xoay đùi ra ngoài và gập gối, tức là tư thế ngồi xếp bằng. Tên gọi trong nhiều ngôn ngữ châu Âu bắt nguồn từ chữ chỉ người thợ may, vì thợ may thời xưa thường ngồi xếp chân như vậy khi làm việc. Tên tiếng Việt “cơ may” cũng dịch theo nghĩa đó.

Câu 7. Cơ nhỏ nhất cơ thể người nằm ở đâu?

Đáp án: Trong tai giữa: đó là cơ bàn đạp, dài chỉ khoảng một milimét.

Cơ bàn đạp bám vào xương bàn đạp, chiếc xương nhỏ nhất cơ thể. Khi có tiếng động lớn, cơ này co lại, làm giảm độ rung của chuỗi xương con, như một bộ giảm âm nhỏ bảo vệ tai trong. Phản xạ này cần một khoảng thời gian rất ngắn để kích hoạt, nên nó bảo vệ tốt hơn trước tiếng ồn kéo dài so với một tiếng nổ bất ngờ.

Câu 8. Cơ nào khoẻ nhất cơ thể người?

Đáp án: Không có một đáp án duy nhất; câu trả lời tuỳ vào cách hiểu chữ “khoẻ”.

Nếu tính lực cắn so với kích thước cơ, cơ cắn ở hàm thường được nêu ra. Nếu tính khả năng làm việc liên tục không nghỉ, cơ tim đứng đầu vì đập suốt đời. Nếu tính lực tuyệt đối, các cơ lớn ở đùi và mông tạo lực rất lớn. Đây là câu hỏi đáng nhớ vì nó dạy một thói quen tốt: trước khi trả lời câu “nhất”, hãy hỏi lại tiêu chí đo là gì.

Cơ co như thế nào

Ba câu dưới đây đi từ cánh tay xuống tận phân tử, rồi quay lại một hiện tượng ai cũng từng gặp vào mùa đông.

Câu 9. Cơ có thể đẩy xương không, hay chỉ kéo được?

Đáp án: Chỉ kéo được. Vì vậy cơ xương làm việc theo từng cặp đối kháng.

Khi co, sợi cơ ngắn lại và kéo hai đầu bám lại gần nhau; khi giãn, cơ chỉ trở về độ dài cũ chứ không tự đẩy. Muốn khớp chuyển động hai chiều thì cần hai cơ ở hai phía. Ở cánh tay, cơ hai đầu phía trước co để gập khuỷu, cơ ba đầu phía sau co để duỗi; cơ này co thì cơ kia giãn. Nguyên lý cặp đối kháng lặp lại ở gần như mọi khớp động trong cơ thể.

Câu 10. Những protein nào giúp sợi cơ co ngắn lại?

Đáp án: Actin và myosin, trượt lên nhau theo thuyết sợi trượt.

Trong mỗi sợi cơ có các sợi mảnh actin và sợi dày myosin xếp xen kẽ. Khi có tín hiệu thần kinh, ion canxi được giải phóng bên trong tế bào cơ, các “đầu” myosin bám vào actin, kéo một nhịp rồi nhả ra bám tiếp, làm hai loại sợi trượt sâu vào nhau. Mỗi lần nhả cần năng lượng từ phân tử ATP. Thuyết sợi trượt được hai nhóm nhà khoa học công bố năm 1954 và đến nay vẫn là nền tảng giải thích sự co cơ.

Câu 11. Vì sao cơ thể run lên khi bị lạnh?

Đáp án: Vì các cơ co rất nhanh và liên tục để sinh ra nhiệt.

Phần lớn năng lượng cơ dùng khi co không thành chuyển động mà toả ra dưới dạng nhiệt. Khi thân nhiệt có xu hướng giảm, não ra lệnh cho các cơ co nhỏ liên tiếp mà không tạo ra động tác có ích, nhờ vậy sinh nhiệt sưởi ấm cơ thể. Cùng lúc đó, những cơ trơn nhỏ ở chân lông co lại làm lông dựng lên, ta thấy “nổi da gà”.

Gân, cơ hoành và những cơ ít ai để ý

Câu 12. Gân và dây chằng khác nhau thế nào?

Đáp án: Gân nối cơ với xương; dây chằng nối xương với xương.

Gân truyền lực kéo của cơ tới xương để tạo chuyển động, còn dây chằng giữ cho các xương ở một khớp không trật ra khỏi vị trí. Gân lớn và khoẻ nhất cơ thể là gân gót, nối cơ bắp chân với xương gót. Trong tiếng Anh nó mang tên Achilles, nhân vật thần thoại Hy Lạp có điểm yếu duy nhất ở gót chân, nên khi một người có chỗ yếu chí mạng, người ta vẫn gọi là “gót chân Achilles”.

Câu 13. Cơ nào là cơ chính giúp ta hít vào, và nó liên quan gì đến tiếng nấc?

Đáp án: Cơ hoành. Nấc cụt là do cơ hoành co thắt đột ngột.

Cơ hoành là tấm cơ hình vòm ngăn khoang ngực với khoang bụng. Khi co, vòm dẹt xuống, thể tích lồng ngực tăng và không khí tràn vào phổi. Khi nấc, cơ hoành co bất chợt kéo không khí vào, rồi thanh môn đóng lại ngay sau đó chặn luồng khí, tạo ra tiếng “hức” quen thuộc. Phần lớn cơn nấc tự hết sau một lúc.

Câu 14. Cơ mặt khác cơ tay ở điểm nào?

Đáp án: Nhiều cơ mặt bám vào da thay vì nối hai xương với nhau.

Cơ tay kéo xương để chuyển động khớp. Còn các cơ biểu cảm trên mặt có một đầu bám xương, đầu kia bám vào da, nên khi co chúng kéo da tạo ra nụ cười, cái nhíu mày, nếp nhăn khoé mắt. Chính nhờ kiểu bám này mà khuôn mặt người có rất nhiều biểu cảm tinh tế, là một kênh giao tiếp không lời quan trọng giữa người với người.

Câu 15. Mỗi mắt có bao nhiêu cơ điều khiển chuyển động nhãn cầu?

Đáp án: Sáu cơ: bốn cơ thẳng và hai cơ chéo.

Bốn cơ thẳng kéo mắt lên, xuống, vào trong, ra ngoài; hai cơ chéo giúp xoay và nghiêng nhãn cầu. Sáu cơ của mắt trái và mắt phải phải phối hợp rất chính xác để hai mắt nhìn cùng một điểm. Những cơ này thuộc nhóm cơ cử động nhanh và thường xuyên nhất cơ thể, vì mắt liên tục đảo nhỏ ngay cả khi ta nghĩ mình đang nhìn đứng yên.

Những câu hay bị trả lời nhầm về cơ

“Nhíu mày tốn nhiều cơ hơn cười” có đúng không? Câu này lưu truyền với nhiều con số khác nhau nhưng không có cơ sở giải phẫu thống nhất. Số cơ tham gia phụ thuộc vào kiểu cười và kiểu nhíu mày: nụ cười mỉm khác hẳn cười lớn. Câu nói hợp để động viên nhau vui lên, không hợp để làm câu hỏi kiến thức.

Ngừng vận động thì cơ có “biến thành mỡ” không? Không. Cơ và mỡ là hai loại mô khác nhau, không chuyển hoá thành nhau được. Điều xảy ra là khối cơ nhỏ dần khi ít dùng, còn mô mỡ có thể tăng lên nếu năng lượng ăn vào dư thừa, nên nhìn bên ngoài tưởng như cơ đã “hoá mỡ”.

Cơ trơn chỉ có ở ruột và dạ dày? Không. Cơ trơn có trong thành mạch máu, đường thở, bàng quang, tử cung, trong mống mắt để co giãn đồng tử, và cả ở chân lông dưới dạng cơ dựng lông. Mỗi lần nổi da gà là bạn đang thấy những cơ trơn nhỏ nhất làm việc.

Tự quan sát cặp cơ đối kháng trên cánh tay của bạn

Cách quan sát dưới đây chỉ cần chính cánh tay của bạn, giúp thấy tận tay nguyên lý “cơ chỉ kéo”. Làm nhẹ nhàng, không cần dùng sức.

  1. Ngồi thẳng, đặt cẳng tay phải lên mặt bàn, lòng bàn tay ngửa lên.
  2. Đặt các ngón tay trái lên mặt trước cánh tay phải, phía trên khuỷu, nơi có cơ hai đầu.
  3. Từ từ gập khuỷu tay phải, đưa bàn tay về phía vai. Bạn sẽ thấy cơ dưới ngón tay ngắn lại, căng và phồng lên.
  4. Chuyển các ngón tay trái ra mặt sau cánh tay phải, nơi có cơ ba đầu, rồi từ từ duỗi thẳng tay. Lúc này cơ phía sau căng lên, còn cơ phía trước mềm ra.
  5. Lặp lại vài lần và để ý: lúc nào cũng chỉ có một bên co, bên kia giãn. Không có lúc nào một cơ “đẩy” cánh tay đi.

Nguyên lý bạn vừa cảm nhận cũng áp dụng cho đầu gối, cổ tay, ngón tay và hầu hết các khớp khác. Ở những chỗ cần lực tinh tế, nhiều cơ cùng phối hợp chứ không chỉ một cặp, nhưng không cơ nào làm việc bằng cách đẩy.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao các sách nêu số lượng cơ khác nhau?

Các sách dùng cách đếm khác nhau: có sách tính một cơ nhiều đầu là một cơ, có sách tính từng đầu riêng; có cơ nhỏ chỉ xuất hiện ở một số người. Vì thế con số thường nằm trong khoảng 600 đến hơn 650, và cách nói “hơn 600 cơ” là an toàn nhất.

Cơ tim có mỏi như cơ chân sau khi chạy không?

Cơ tim được cấu tạo để làm việc liên tục suốt đời. Tế bào cơ tim chứa rất nhiều ty thể sản xuất năng lượng và được cung cấp máu dồi dào qua hệ động mạch vành, nên trong điều kiện bình thường nó không mỏi theo kiểu cơ chân sau một quãng chạy dài.

Vì sao cơ thể co cứng một thời gian sau khi chết?

Đầu myosin cần năng lượng từ ATP để nhả khỏi sợi actin. Sau khi chết, tế bào không còn sản xuất ATP nên các đầu myosin bám chặt mà không nhả ra được, cơ khoá lại ở trạng thái co cứng. Vài ngày sau, các protein bị phân giải và cơ mềm trở lại.

Vận động đều đặn làm tăng số sợi cơ hay làm sợi cơ to ra?

Ở người, cơ lớn lên chủ yếu do từng sợi cơ to ra, tức là tăng kích thước sợi. Việc có tạo thêm sợi cơ mới ở người hay không vẫn còn được nghiên cứu và bàn luận, nên các sách sinh học phổ thông thường chỉ nêu cơ chế tăng kích thước sợi.

Lưỡi là một cơ hay nhiều cơ?

Lưỡi là một khối gồm nhiều cơ: một nhóm cơ nằm hẳn trong lưỡi giúp thay đổi hình dạng của nó, một nhóm cơ đi từ xương bên ngoài vào giúp thay đổi vị trí. Sự phối hợp của các nhóm này cho phép lưỡi tham gia nhai, nuốt và phát âm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138