TongQuat.comTổng Quát
Lịch sử thế giới

Tổ chức quốc tế ra đời khi nào? 14 câu hỏi về Liên Hợp Quốc, ASEAN, WTO có giải thích

14 câu hỏi về năm ra đời các tổ chức quốc tế: Chữ thập đỏ, Liên Hợp Quốc, UNESCO, WHO, ASEAN, WTO và năm Việt Nam gia nhập, có lời giải thích.

Wide view of an empty modern conference hall in Hà Nội with a curved table, rows of chairs and microphones, cool morning light from tall windows

Phần lớn các tổ chức quốc tế lớn ngày nay ra đời sau Chiến tranh thế giới thứ hai, đứng đầu là Liên Hợp Quốc, có Hiến chương ký ngày 26 tháng 6 năm 1945 và chính thức ra đời ngày 24 tháng 10 năm 1945. Tuy vậy, một số tổ chức có từ thế kỷ 19, như Uỷ ban Quốc tế Chữ thập đỏ, Liên minh Viễn thông Quốc tế hay Liên minh Bưu chính Thế giới.

Bộ 14 câu hỏi dưới đây tập trung vào câu hỏi "ra đời khi nào, ở đâu, vì sao", cùng các mốc Việt Nam gia nhập. Mỗi câu có đáp án và lời giải thích. Các ngày tháng đều là mốc đã được chính các tổ chức công bố; bài không bàn về vai trò hay đánh giá hoạt động của tổ chức nào.

Những tổ chức có từ thế kỷ 19

Câu 1. Uỷ ban Quốc tế Chữ thập đỏ được thành lập năm nào, ở đâu, và gắn với tên ai? Đáp án: năm 1863, tại Geneva, Thuỵ Sĩ, gắn với Henry Dunant. Dunant chứng kiến cảnh hàng nghìn thương binh bị bỏ mặc sau trận Solferino năm 1859 ở Ý, rồi viết cuốn sách Kỷ niệm Solferino đề xuất lập các hội cứu trợ trung lập. Năm 1864, Công ước Geneva đầu tiên về bảo vệ thương binh được ký. Năm 1901, Dunant là một trong hai người đầu tiên nhận giải Nobel Hoà bình.

Câu 2. Tổ chức nào năm 1865 ra đời ở Paris để thống nhất quy tắc gửi điện báo giữa các nước, nay là cơ quan chuyên môn của Liên Hợp Quốc? Đáp án: Liên minh Điện báo Quốc tế, nay là Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU). Khi điện báo phát triển, mỗi nước dùng quy tắc, giá cước và mã riêng, nên điện qua biên giới phải chép lại. ITU là một trong những tổ chức liên chính phủ lâu đời nhất còn hoạt động. Ngày nay ITU điều phối các vấn đề như phân bổ tần số vô tuyến và quỹ đạo vệ tinh.

Câu 3. Ngày Bưu chính Thế giới 9 tháng 10 kỷ niệm sự kiện gì? Đáp án: ngày thành lập Liên minh Bưu chính Thế giới (UPU), ngày 9 tháng 10 năm 1874 tại Bern, Thuỵ Sĩ. Trước đó, gửi thư ra nước ngoài phải tính cước qua từng nước trung chuyển, rất rắc rối. UPU tạo ra một không gian bưu chính thống nhất, với nguyên tắc mỗi nước giữ cước thư gửi đi và chuyển miễn phí thư từ nước khác tới. UPU cũng là cơ quan chuyên môn của Liên Hợp Quốc.

Liên Hợp Quốc ra đời

Câu 4. Hiến chương Liên Hợp Quốc được ký ở đâu và khi nào? Đáp án: tại San Francisco, Mỹ, ngày 26 tháng 6 năm 1945, khi Chiến tranh thế giới thứ hai ở châu Á vẫn chưa kết thúc. Đại diện 50 nước dự hội nghị đã ký; Ba Lan, không có đại diện tại hội nghị, ký sau đó và trở thành thành viên sáng lập thứ 51. Ý tưởng về một tổ chức như vậy đã được bàn qua các hội nghị Dumbarton Oaks năm 1944 và Yalta năm 1945.

Câu 5. Ngày Liên Hợp Quốc 24 tháng 10 kỷ niệm điều gì? Đáp án: ngày Hiến chương có hiệu lực năm 1945, sau khi đủ số nước phê chuẩn, gồm cả năm nước Mỹ, Anh, Pháp, Liên Xô và Trung Hoa. Đây là ngày Liên Hợp Quốc chính thức ra đời. Nhiều người nhầm ngày này với ngày ký Hiến chương 26 tháng 6. Trụ sở chính của tổ chức hiện đặt tại thành phố New York, Mỹ.

Câu 6. Tên gọi "Liên Hợp Quốc" (United Nations) có từ khi nào? Đáp án: từ Tuyên bố của Liên Hợp Quốc ngày 1 tháng 1 năm 1942, trong đó 26 nước cam kết cùng chiến đấu chống phe Trục. Tên gọi được cho là do Tổng thống Mỹ Franklin D. Roosevelt đề xuất. Như vậy, cụm từ "United Nations" ban đầu là tên gọi của liên minh thời chiến, rồi mới trở thành tên của tổ chức quốc tế năm 1945.

Câu 7. Việt Nam trở thành thành viên Liên Hợp Quốc ngày nào? Đáp án: ngày 20 tháng 9 năm 1977, là thành viên thứ 149. Từ đó Việt Nam tham gia nhiều cơ quan và chương trình của Liên Hợp Quốc, và từng hai lần được bầu làm uỷ viên không thường trực Hội đồng Bảo an, nhiệm kỳ 2008 – 2009 và 2020 – 2021. Năm năm nước thành viên thường trực Hội đồng Bảo an là Mỹ, Anh, Pháp, Nga và Trung Quốc.

Các cơ quan chuyên môn ra đời ngay sau chiến tranh

Câu 8. UNESCO được thành lập ngày nào? Đáp án: ngày 16 tháng 11 năm 1945, khi Công ước thành lập UNESCO được ký tại London; công ước có hiệu lực năm 1946. UNESCO là Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hoá của Liên Hợp Quốc, trụ sở tại Paris. Tổ chức này quen thuộc với người Việt qua danh hiệu di sản thế giới, như Quần thể di tích Cố đô Huế và Vịnh Hạ Long được ghi danh từ thập niên 1990.

Câu 9. Vì sao ngày 7 tháng 4 là Ngày Sức khoẻ Thế giới? Đáp án: vì đó là ngày Hiến chương của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) có hiệu lực, năm 1948, đánh dấu sự ra đời chính thức của tổ chức. WHO có trụ sở tại Geneva, Thuỵ Sĩ. Mỗi năm, ngày này được gắn với một chủ đề sức khoẻ toàn cầu. Một thành tựu thường được nhắc của WHO là chương trình phối hợp quốc tế dẫn tới việc tuyên bố xoá sổ bệnh đậu mùa năm 1980.

Câu 10. Quỹ Tiền tệ Quốc tế và Ngân hàng Thế giới ra đời từ hội nghị nào? Đáp án: Hội nghị Bretton Woods, họp tháng 7 năm 1944 tại thị trấn Bretton Woods, bang New Hampshire, Mỹ, với đại diện 44 nước. Hội nghị thiết lập khuôn khổ tiền tệ quốc tế sau chiến tranh và quyết định thành lập hai tổ chức: Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Tái thiết và Phát triển Quốc tế, hạt nhân của Nhóm Ngân hàng Thế giới. Cả hai có trụ sở tại Washington.

Tổ chức khu vực và thương mại

Câu 11. ASEAN được thành lập ngày nào, và những nước nào sáng lập? Đáp án: ngày 8 tháng 8 năm 1967, qua Tuyên bố Bangkok, với năm nước sáng lập là Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore và Thái Lan. Brunei gia nhập năm 1984, Việt Nam ngày 28 tháng 7 năm 1995, Lào và Myanmar năm 1997, Campuchia năm 1999; Timor-Leste được kết nạp năm 2025. Ngày 8 tháng 8 hằng năm được các nước thành viên kỷ niệm là Ngày ASEAN.

Câu 12. Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) ra đời ngày nào, thay cho cơ chế nào? Đáp án: ngày 1 tháng 1 năm 1995, kế tục Hiệp định chung về Thuế quan và Thương mại (GATT), cơ chế có từ năm 1947. Khác với GATT chủ yếu là một hiệp định, WTO là một tổ chức quốc tế có cơ chế giải quyết tranh chấp thương mại. Việt Nam trở thành thành viên chính thức của WTO ngày 11 tháng 1 năm 2007, là thành viên thứ 150.

Câu hay trả lời nhầm về tổ chức quốc tế

Câu 13. Liên Hợp Quốc có phải là Hội Quốc Liên đổi tên? Đáp án: không. Hội Quốc Liên ra đời năm 1920 sau Thế chiến thứ nhất, trụ sở ở Geneva; Liên Hợp Quốc là một tổ chức mới lập năm 1945, với Hiến chương riêng và cơ cấu khác, nổi bật là Hội đồng Bảo an có năm uỷ viên thường trực. Hội Quốc Liên chính thức giải thể năm 1946 và chuyển giao tài sản, một số chức năng cho Liên Hợp Quốc.

Câu 14. Liên minh châu Âu (EU) ra đời năm 1957 phải không? Đáp án: chưa đúng. Năm 1957 là năm ký các Hiệp ước Rome, lập Cộng đồng Kinh tế châu Âu, một trong những tiền thân của EU; xa hơn nữa là Cộng đồng Than Thép châu Âu từ Hiệp ước Paris năm 1951. Tên gọi Liên minh châu Âu chỉ có từ khi Hiệp ước Maastricht có hiệu lực, ngày 1 tháng 11 năm 1993. Câu hỏi về "năm ra đời của EU" vì vậy cần phân biệt tiền thân và tổ chức hiện nay.

Bảng ôn nhanh: tổ chức, năm ra đời, năm Việt Nam tham gia

Bảng dưới gom các mốc trong bài. Cột cuối chỉ ghi những mốc Việt Nam tham gia đã được nhắc ở trên; với các tổ chức khác, bạn nên tra trang chính thức của tổ chức đó.

Tổ chứcRa đờiNơiViệt Nam tham gia (đã nhắc)
Uỷ ban Quốc tế Chữ thập đỏ1863Geneva—
Liên minh Viễn thông Quốc tế1865Paris (nay trụ sở Geneva)—
Liên minh Bưu chính Thế giới9/10/1874Bern—
Hội Quốc Liên10/1/1920GenevaGiải thể năm 1946
Liên Hợp Quốc24/10/1945New York20/9/1977
UNESCO16/11/1945 (ký công ước)Paris—
Tổ chức Y tế Thế giới7/4/1948Geneva—
ASEAN8/8/1967Bangkok (nơi ký), Ban Thư ký ở Jakarta28/7/1995
WTO1/1/1995Geneva11/1/2007
Liên minh châu Âu1/11/1993Brussels—

Một cách nhớ: các tổ chức thế kỷ 19 đều sinh ra từ nhu cầu rất cụ thể, như cứu thương binh, gửi điện báo, gửi thư; các tổ chức sau năm 1945 ra đời từ bài học của hai cuộc thế chiến, nhắm vào hoà bình, sức khoẻ, giáo dục và kinh tế. Riêng Việt Nam, ba mốc 1977 Liên Hợp Quốc, 1995 ASEAN và 2007 WTO là ba câu hỏi rất hay gặp.

Đọc thêm: những ngày quốc tế gắn với ngày ra đời của tổ chức

Nhiều "ngày quốc tế" mà ta thấy trên lịch thật ra là ngày sinh của một tổ chức. Biết điều này, bạn có thể trả lời hai câu hỏi cùng lúc: tổ chức ra đời khi nào và vì sao có ngày kỷ niệm ấy.

  • 8 tháng 5 – Ngày Chữ thập đỏ và Trăng lưỡi liềm đỏ thế giới: chọn theo ngày sinh của Henry Dunant, người đặt nền móng cho phong trào.
  • 7 tháng 4 – Ngày Sức khoẻ Thế giới: ngày Hiến chương WHO có hiệu lực năm 1948.
  • 17 tháng 5 – Ngày Viễn thông và Xã hội thông tin thế giới: ngày ký Công ước Điện báo quốc tế đầu tiên tại Paris năm 1865, khai sinh ITU.
  • 8 tháng 8 – Ngày ASEAN: ngày ký Tuyên bố Bangkok năm 1967.
  • 9 tháng 10 – Ngày Bưu chính Thế giới: ngày lập UPU ở Bern năm 1874.
  • 24 tháng 10 – Ngày Liên Hợp Quốc: ngày Hiến chương có hiệu lực năm 1945.

Cũng có những ngày quốc tế không gắn với ngày sinh của tổ chức nào mà do Đại hội đồng Liên Hợp Quốc chọn vì một sự kiện lịch sử, như Ngày Quốc tế tưởng niệm nạn nhân Holocaust 27 tháng 1. Khi gặp một ngày quốc tế lạ, câu hỏi đầu tiên nên đặt là: ai chọn ngày này, và vì sao.

Câu hỏi thường gặp

Liên Hợp Quốc có bao nhiêu cơ quan chính?

Theo Hiến chương, Liên Hợp Quốc có sáu cơ quan chính: Đại hội đồng, Hội đồng Bảo an, Hội đồng Kinh tế và Xã hội, Hội đồng Quản thác, Toà án Công lý Quốc tế và Ban Thư ký. Hội đồng Quản thác đã ngừng hoạt động từ năm 1994, khi lãnh thổ quản thác cuối cùng là Palau giành độc lập.

UNICEF ra đời khi nào?

UNICEF được Đại hội đồng Liên Hợp Quốc lập ngày 11 tháng 12 năm 1946, ban đầu để cứu trợ khẩn cấp trẻ em ở các nước bị tàn phá sau chiến tranh. Về sau, phạm vi hoạt động mở rộng sang hỗ trợ trẻ em ở các nước đang phát triển một cách lâu dài.

Ủy ban Olympic Quốc tế có phải tổ chức liên chính phủ không?

Không. Ủy ban Olympic Quốc tế, lập năm 1894 tại Paris theo sáng kiến của Pierre de Coubertin, là một tổ chức phi chính phủ, hiện đặt trụ sở tại Lausanne, Thuỵ Sĩ. Các tổ chức như Liên Hợp Quốc, WTO, ASEAN thì do các nhà nước lập ra, gọi là tổ chức liên chính phủ.

Ngôn ngữ chính thức của Liên Hợp Quốc gồm những thứ tiếng nào?

Liên Hợp Quốc có sáu ngôn ngữ chính thức: tiếng Anh, Pháp, Nga, Trung, Tây Ban Nha và Ả Rập. Tiếng Ả Rập được bổ sung muộn nhất, vào thập niên 1970. Các văn kiện chính thức được dịch sang cả sáu thứ tiếng.

Vì sao nhiều tổ chức quốc tế đặt trụ sở ở Geneva?

Thuỵ Sĩ có truyền thống trung lập lâu đời, Geneva lại là nơi đặt trụ sở Hội Quốc Liên và Uỷ ban Quốc tế Chữ thập đỏ từ trước, nên khi Liên Hợp Quốc ra đời, nhiều cơ quan của nó cũng chọn thành phố này. Ngày nay Geneva là nơi tập trung rất nhiều tổ chức quốc tế.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138